ཕུན་ཚོགས་དབང་རྒྱལ་

ཡོང་ཁུངས་Wikipedia
གནས་སྤོ། དཀར་ཆག, འཚོལ།
༡༩༤༠ལོའི་ཕུན་ཚོགས་དབང་རྒྱལ་གྱི་པར།

འཁྲུངས་རབས།[རྩོམ་སྒྲིག]

འབའ་པ་ཕུན་ཚོགས་དབང་རྒྱལ་དང་ཕུན་དབང་ཡང་ཟེར། རྒྱ་མིང་དུ(闵志成)ཟེར། ༡༩༢༢ལོར་དཀར་མཛེས་བོད་རིགས་རང་སྐྱོངས་ཁུལ་འབའ་ཐང་རྫོང་དུ་སྐུ་འཁྲུངས་ཤིང་། ཁྱིམ་ནང་དུ་བྲུ་ཕྲུག་དྲུག་ཡོད་པའི་ནང་ནས་ཆེ་ཤོས་ཡིན། དེང་རབས་ཀྱི་བོད་རིགས་གསར་བརྗེ་བ་དང་ཀྲུང་གོ་གུང་ཁྲན་ཏང་གི་ཏང་ཡོན་དང་མཚན་ཉིད་སྨྲ་བ་པོ་ཞིག་ཡིན།

མོན་གོའི་སྐབས་སུ།[རྩོམ་སྒྲིག]

༡༩༣༥ལོར་ཞང་པོ་དང་ལྷན་དུ་ནན་ཅིང་དུ་སློབ་སྦྱོང་མནང་བར་ཕེབས་རྩིས་བྱས། ཕྱི་ལོར་ཀྲུང་དབྱང་ཆབ་སྲིད་སློབ་གྲྭས་བཙུགས་པའི་མོང་བོད་སློབ་གྲྭར་སློབ་སྦྱོང་མནང་བ་དང་དེ་དུས་ཅང་ཅེ་ཧྲེ་སློབ་གྲྭའི་ཞའོ་ཀྲང་གི་འགན་བཞེས་ཀྱི་ཡོད། ༡༩༣༧ལོར་རི་འགོག་དམག་འཁྲུག་ལངས་རྐྱེན་སློབ་གྲྭ་དེ་ཨན་ཧུའི་ཅུའུ་ཧ་རི་བོ་ནས་ཧུའུ་ནན་ཀྲེ་ཅང་དུ་སྤོ་དགོས་བྱུང་། དེའི་རིང་ལ་ཁོང་གི《འུ་ཧན་ལ་བསྐྱོད་ལམ》ཞེས་པའི་རྩོམ་ཡིག《ཀྲེ་ཅང་ཉིན་རེའི་ཚགས་པར》སྟེང་འགོད་མནང་བ་རེད། དེ་དུས་ཁོང་དང་གཡོན་ཕྱོགས་ཀྱི་དུས་དེབ། དེ་བཞིན་མི་སྣར་ཐོག་མའི་རྒྱུས་ལོན་བྱུང་། ༡༩༣༨ལོར་སློབ་གྲྭ་དེ་ཁྲུང་ཆིང་དུ་སྤོས། དེ་ནས་ཟུང་ཁོང་གིས་མ་ཁེ་སི་དང་ལི་ཉིང་གི་བརྩམས་ཆོས་མང་དུ་བཀླགས་རྐྱེན་ཁོང་གི་ལྟ་བ་ལི་ཉིང་གི《མི་རིགས་རང་གཙོ་དབང་ཆའི་སྐོར་གླེང་བ》ཞེས་པ་དང་ཉེ་བར་གྱུར། དེའི་ཕྱི་ལོར་ཕུན་དབང་གིས་དཀོན་མཆོག་བཀྲ་ཤིས། ངག་དབང་སྐལ་བཟང་། ཤེས་རབ། མ་རྒྱལ་དོན་གྲུབ་ལ་སོགས་པའི་སློབ་ཕྲུག་དང་མཉམ་དུ༼བོད་རིགས་གུང་ཁྲན་རིང་ལུགས་གསར་བརྗེའི་འགུལ་བསྐྱོད་ཚོགས་ཆུང༽བཙུགས་མནང་བ་དང་། ཧྲུའུ་ཅིའི་འགན་བཞེས། དེ་ནས་ཁྲུང་ཆིང་བཅའ་སྡོད་དམག་སྡེ་བརྒྱད་པའི་དོན་གཅོད་ཁང་དང་གསང་བའི་ཐོག་ནས་འབྲེལ་གཏུག་མནང་། ད་དུང་ཚོགས་ཆུང་དེའི་མིང་ཐོག་ནས་སི་ཏའ་ལིན་དང་མའོ་ཙི་ཏུང་ལ་འཕྲིན་ཡིག་བསྐུར་མནང་མཛད། ཕུན་ཚོགས་དབང་རྒྱལ་གྱིས《རྒྱལ་སྤྱིའི་གླུ》《ཀྲུང་གོའི་རྒྱལ་གླུ》སོགས་བོད་ཡིག་ཏུ་ཐོག་མར་བསྒྱུར། ༡༩༤༠ལོར་སློབ་གྲྭ་ནས་ཕྱིར་འབུད་བྱས། དེ་ནས་ཡེ་ཅན་ཡིང་གི་རོག་སྐྱོར་འོག་མ་ཁེ་སི་དང་ལེ་ཉིང་གི་བརྩམས་ཆོས་མང་དག་ཅིག་ཉོས་ནས་བོད་དུ་ལོག་ཕེབས། ༡༩༤༢ལོར་ཁོར་གིས་དར་རྩེ་མདོ་རུ༼སྐར་མ་མེའི་ཚོགས་པ༽བཙུགས་མནང་བ་དང་། དེའི་ཁོངས་མི་ལ་ངག་དབང་དང་། ཏའོ་ཏང་། དགྲ་འདུལ། ཚང་ཆོས་གྲགས་སོགས་བྱུང་། དེ་ནས་ཚོགས་པ་དེ་གོ་མིན་ཏང་གི་ཤེས་རྟོགས་བྱུང་རྗེས་ཕུན་དབང་དང་ཏའོ་ཏང་ལྷ་སར་ཕེབས་ནས༼གངས་ལྗོངས་བོད་རིགས་གུང་ཁྲན་རིང་ལུགས་གསར་བརྗེའི་ཚོགས་ཆུང༽བཙུགས། ཁོང་ཚོས་བསོད་ཁང·དབང་ཆེན་དགེ་ལེགས་བཀའ་བློན་བརྒྱུད་ནས་བཀའ་ཤག་སྲིད་གཞུང་ལ་གསར་བརྗེའི་ལས་འགུལ་སྤེལ་དགོས་པའི་རེ་བ་ཞུས་ཀྱང་སྟོང་ཟད་དུ་ཕྱིན། ༡༩༤༤ལོར་རྒྱ་གར་དུ་ཕེབས། ༡༩༤༥ལོར་ཕུན་དབང་ཡུན་ནན་བདེ་ཆེན་རྫོང་དུ་ཕེབས་ནས༼ཤར་བོད་མི་དམངས་རང་སྐྱོངས་ལྷན་ཚོགས༽གསར་བཙུགས་མཛད་པས་སྲིད་གཞུང་གིས་འཛིན་བཟུང་བཀའ་རྒྱ་བཏང་། ༡༩༧༤ལོར་ཕུན་དབང་ཆབ་མདོ་ཁུལ་དུ་ཕེབས་ནས་གཡུ་ཐོག·བཀྲ་ཤིས་དོན་གྲུབ་ཀྱིས་རོག་སྐྱོར་འོག་ལྷ་སར་ཕེབས་ཐུབ་པ་བྱུང་། ༡༩༤༩ལོར་ཕུན་དབང་སོགས་ཀྲུང་གོ་གུང་ཁྲན་ཏང་གི་གསང་བའི་ལས་དོན་སྒྲུབ་མཁན་དང་འབྲེལ་བ་ཡོད་པ་ཤེས་རྟོགས་བྱུང་ནས་བཀའ་ཤག་སྲིད་གཞུང་གིས་བོད་ནས་ཕྱིར་འབུད་བྱས། ལོ་དེའི་སྤྱི་ཟླ་༩པར་ཁོང་རྣམས་རྒྱ་གར་བརྒྱུད་ནས་ཁུན་མིང་དུ་ཕེབས། ཁོང་གིས་ས་དེ་གའི་ཀྲུང་གོ་གུང་ཁྲན་ཏང་རྩ་འཛུགས་དང་འབྲེལ་བ་བྱས་མཐར་གུང་ཁྲན་ཏང་ཡོན་ཞིག་ཏུ་གྱུར། དེ་རྗེས་འབའ་ཐང་ལ་ལོག་ཕེབས་ནས༼ཀྲུང་གོ་གུང་ཁྲན་ཏང་ཁམས་བོད་ས་མཚམས་ལས་དོན་ཨུ་ཡོན་ལྷན་ཁང༽༼ཤར་བོད་དམངས་གཙོའི་ན་གཞོན་ལྷན་ཚོགས༽གསར་འཛུགས་མཛད་པ་དང་ཧྲུའུ་ཅིའི་འགན་བཞེས།

༡༩༤༩ལོ་ནས།[རྩོམ་སྒྲིག]

༡༩༥༠ལོར་ཁོང་བོད་བསྐྱོད་ལྷོ་ལམ་དམག་དཔུང་གི་ཏང་ཨུད་ཧྲུའུ་ཅི་གཞོན་པ་དང་དམངས་འདྲེན་པུའི་པུའུཀྲང་གི་འགན་བཞེས། ལོ་དེའི་སྤྱི་ཟླ་༡༠པར་བཅིངས་འགྲོལ་དམག་གི་ཆབ་མདོ་ཟུངས། ཕུན་དབང་གི་གསར་དུ་བཙུགས་པའི༼ཀྲུང་གོ་གུང་ཁྲན་ཏང་ཆབ་མདོའི་ཡན་ལག་ལས་དོན་ཨུ་ཡོན་ལྷན་ཁང༽གི་ཀྲུའུ་རེན་གཞོན་པའི་འགན་བཞེས། ༡༩༥༡ལོའི་ཟླ་བ་༤པར་ཁོང་གིས་ང་ཕོད·ངག་དབང་འཇིགས་མེད་དང་ལྷན་དུ་པི་ཅིན་ལ་ཕེབས་ནས་པི་ཅིན་དང་བཀའ་ཤག་སྲིད་གཞུང་གི་གྲོས་མོལ་ནང་བཞུགས། དེའི་རིང་ལ་སྐད་བསྒྱུར་གཙོ་བོ་སྟག་ལྷ་ཕུན་ཚོགས་བཀྲ་ཤིས་དང་ཕུན་དབང་གིས་རྒྱ་ཕྱོགས་ལ་སྐད་བསྒྱུར་གྱི་འགན་བཞེས། ཟླ་བ་༥པའི་ཚེས་༢༣ཉིན་རྒྱ་བོད་དབར་《བོད་ཞི་བས་བཅིངས་འགྲོལ་འབྱུང་ཐབས་སྐོར་གྱི་གྲོས་མཐུན་དོན་ཚན་བཅུ་བདུན》ཞེས་པར་མིང་རྟགས་བཀོད། ཟླ་བ་༩པའི་ཚེས་༩ཉིན་ཕུན་དབང་གིས་རྒྱ་ནག་གི་སྔོན་བསྐྱོད་དམག་དཔུང་གི་སྣེ་ཁྲིད་བྱས་ཏེ་ལྷ་སར་འབྱོར་བ་དང་། བོད་མི་ཁ་ཤས་ཀྱིས་ཕུན་དབང་ལ༼རྒྱ་དམར་བོད་ལ་འཁྲིད་མཁན་གྱི་བོད་མི༽ཞེས་སུ་འབོད་ཀྱི་ཡོད། དེ་རྗེས་གསར་དུ་བཙུགས་པའི་ཀྲུང་གོ་གུང་ཁྲན་ཏང་བོད་ལྗོངས་ལས་དོན་ཨུ་ཡོན་ལྷན་ཁང་ནང་གི་ཨུ་ཡོན་བརྒྱད་པོའི་ནང་ཕུན་དབང་ནི་བོད་རིགས་གཅིག་པུ་དེ་ཡིན། ༡༩༥༣ལོར་ཁོང་བོད་ལྗོངས་ནང་བསྟན་ཆོས་ལུགས་འཐུས་མི་ཚོགས་པ་དང་ལྷན་དུ་པེ་ཅིང་ལ་ཕེབས་རྗེས་པེ་ཅིང་དུ་བཞུགས་ནས་ཀྲུང་དབྱང་དམངས་ཨུད་སྲིད་ཁྲིམས་སིའི་སི་ཀྲང་གཞོན་པ་དང་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གི་གརྩོ་སྒྲིག་གཞོན་པ་སོགས་ཀྱི་འགན་བཞེས། ༡༩༥༤ལོར་མའོ་ཙེ་ཏུང་གིས་ཏྰ་ལའི་བླ་མ་དང་པཎ་ཆེན་རིན་པོ་ཆེར་མཇལ་ཕྲད་གནང་སྐབས་ཁོང་གིས་སྐད་བསྒྱུར་གྱི་ཞུས་མྱོང་། ལོ་དེའི་ཟླ་བ་༩པར་སྐབས་དང་པོའི་རྒྱལ་ཡོངས་མི་དམངས་འཐུས་མི་ཚོགས་ཆེན་གྱི་འཐུས་མིར་འདམས་ཐོན་བྱུང་བ་དང《རྩ་ཁྲིམས》བོད་བསྒྱུར་ཚོགས་ཆུང་ཙུའུ་ཀྲང་གི་འགན་བཞེས། ༡༩༥༥ལོར་ཕུན་དབང་གྱིས་རང་འགུལ་ངང་ཀྲུང་དབྱང་ཏང་གི་སློབ་གྲྭར་མ་ལེ་རིང་ལུགས་སློབ་སྦྱོང་བྱེད་པར་ཕེབས་དགོས་པའི་རེ་འདུན་ཞུས། ༡༩༥༦ལོར་ཁྲེན་ཡི་ཡིས་འགོ་ཁྲིད་པའི་ཀྲུང་དབྱང་སྐུ་ཚབས་ཚོགས་པ་བོད་ལ་ཕེབས་སྐབས་སྐད་བསྒྱུར་གྱི་འགན་བཞེས། བོད་རང་སྐྱོངས་ལྗོངས་འཆར་གཞི་ལས་དོན་ཨུ་ཡོན་ལྷན་ཁང་དབུ་བརྙེས་པ་ནས་ཨུ་ཡོན་དང་གཞུང་ལས་ཐིང་ཏང་ཙུའུ་ཧྲུའུ་ཅི། ཀྲུང་གོ་གུང་ཁྲན་ཏང་བོད་ལྗོངས་ལས་དོན་ཨུ་ཡོན་ལྷན་ཁང་གི་ཨུ་ཡོན། བོད་ལྗོངས་ལས་དོན་ཨུ་ཡོན་ལྷན་ཁང་ཐབས་ཕྱོགས་གཅིག་འགྱུར་པུའི་པུའུ་ཀྲང་གཞོན་པ་སོགས་ཀྱི་འགན་བཞེས་མྱོང་། ༡༩༥༨ལོར་ཁོང་བོད་ཁུལ་གྱི་དབང་ཆ་མེད་པ་བཟོས་པ་དང་མི་དམངས་འཐུས་མིའི་གོ་ནས་ཀྱང་མེད་པ་བཟོས། ཁོང་ལ་མི་རིགས་རིང་ལུགས་ཀྱི་བསམ་བློ་ཡོད་པར་ངོས་འཛིན་པ་མ་ཟད་ཁོང་བོད་ལ་ཕེབས་གོང་དུ་ལི་ཉིང་གི《མི་རིགས་རང་གཙོ་དབང་ཆའི་སྐོར་གླེང་བ》ཉོས་པ་དེ་ཡང་ནོར་འཁྲུལ་གྱི་བྱ་ཐབས་ལ་རྩིས་པ་རེད། ༡༩༥༩ལོར་བོད་ལ་ཟིང་འཁྲུག་ལངས་པ་དང་། རྗེས་ལོར་ཕུན་དབང་གསར་བརྗེའི་ངོ་ལོག་པའི་མིང་ཐོག་ནས་ཆིན་ཁྲེང་བཙོན་ཁང་དུ་ལོ་ངོ་བཅོ་བརྒྱད་དུ་བཀག་བསྐྱལ་བྱས་ཤིང་། སྐབས་དེའི་རྒྱ་ནག་གི་བཙོན་མ་སྤྱི་མཚུངས་ལྟར་སྡུག་རྩུབ་ཆེ་བའི་ཁྲིམས་གཅོད་བྱས། ཁོང་གི་བཙོན་ཁང་དུ་ཁེ་སི་དང་ལེ་ཉིན་། མའོ་ཙེ་ཏུང་། ཧའི་ཀ་ཨར་སོགས་ཀྱི་བརྩམས་ཆོས་ལ་ཞིབ་འཇུག་གནང་ཞིང་། རྩ་ཕྲན་དང་ལྕག་སྐུད་ཀྱི་སྨྱུ་གུའི་ཚབས་བྱས་པ་དང་གྲོན་ཆུང་བྱས་པའི་ཤོག་བུའི་སྟེང་ཕྱག་བྲིས་སྣ་ཚོགས་བྲིས་གནང་། དེང་རབས་ཀྱི་ཚན་རིག་གི་དཔེ་ཆ་མང་པོ་བཀླགས་ཤིང་ཞིབ་འཇུག་བྱས་པར་བརྟེན། རྩོད་སྒྲུབ་རིག་པའི་གཞུང་ལུགས་ཀྱི་མ་ལག་ལ་རང་གི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་བློ་བཀོད་ཅིག་ཆགས་པ་རེད། འོན་ཀྱང་ཡུན་རིང་མི་གཞན་དང་ཐུག་འཕྲད་མེད་པའི་རྐྱེན་སྐད་ཆ་ཤོད་པའི་ནུས་པ་ཇེ་ཉམས་སུ་སོང་། ཁོང་བཙོན་རྭར་བཞུགས་པའི་རིང་ལ་ཁོང་གི་ཕ་མ་རྣམས་གཉིས་དང་བཟའ་ཟླ་མནར་གཅོད་ཚད་མེད་ཐེབས་ཏེ་གྲོངས། ཁོང་གི་བུ་ཆེ་བ་ལོ་བཅུ་བཙོན་ཁང་ནང་འཚོ་བ་སྐྱེལ་དགོས་བྱུང་། ད་དུང་། ཁོང་གི་བཙུགས་པའི༼ཀྲུང་གོ་གུང་ཁྲན་ཏང་ཁམས་བོད་ས་མཚམས་ལས་དོན་ཨུ་ཡོན་ལྷན་ཁང༽དང༼ཤར་བོད་དམངས་གཙོའི་ན་གཞོན་ལྷན་ཚོགས༽བསར་བརྗེའི་ངོ་ལོག་པའི་རྩ་འཛུགས་ལ་ངོས་ཟུངས་ནས་དེའི་ཁོངས་མི་དྲུག་དཀྲོངས།

༡༩༧༨ལོ་ནས།[རྩོམ་སྒྲིག]

༡༩༧༨ལོའི་༤པའི་ནང་དགུང་ལོ་༥༦ལ་ཕེབས་པའི་ཕུན་ཚོགས་དབང་རྒྱལ་བཙོན་གྲོལ་བཏང་ཡང་ཁོང་གིས་བྲིས་མནང་བའི་ཕྱག་བྲིས་དག་ཕྱིར་འཁྱེར་ཐུབ་མེད། ༡༩༧༩ལོར་ཁོང་ལརང་དབང་བསྐྱར་གསོ་བྱུང་། ༡༩༨༠ལོར་པི་ཅིང་ཀྲུང་ནན་ཧའི་རུ་ཧུའུ་ཡའོ་པང་གིས་ཁོང་དང་མཇལ་ཕྲད་མནང་། ལོ་དེར་ཁོང་གི་བྲིས་མནང་བའི《རྩ་ཁྲིམས་ནང་མི་རིགས་སྐོར་གྱི་ནང་དོན་ལ་བཟོ་བཅོས་བྱེད་པའི་བསམ་ཚུལ་འགའ》ལ་སོགས་པའི་རྩོམས་ཡིག་འགའ་ཞིག་ལ་མི་རིགས་གནད་དོན་ཐད་གྱི་རྩ་དོན་སྐོར་ལ་ལྟ་བ་མི་འདྲ་བའི་རྩོད་པ་མང་དག་ཅིག་བྱུང་བ་རེད། ༡༩༨༦ལོར་ཕུན་ཚོགས་དབང་རྒྱལ་དང་ཚེ་བརྟན་གཡང་སྒྲོན་གཉིས་མཉེན་སྒྲིག ཁོང་གིས་སྔ་ཕྱིར་སྐབས་ལྔ་པ་དང་། དྲུག་པ། བདུན་པའི་རྒྱལ་ཡོངས་མི་དམངས་ཀྱི་འཐུས་མི་དང་རྒྱལ་ཡོངས་མི་དམངས་འཐུས་མི་ཚོགས་ཆེན་གྱི་རྒྱུན་ལས་ཨུ་ཡོན་ལྷན་ཁང་གི་ཨུ་ཡོན། རྒྱལ་ཡོངས་མི་དམངས་འཐུས་མི་ཚོགས་ཆེན་མི་རིགས་ཨུ་ཡོན་ལྷན་ཁང་གི་ཨུ་ཡོན་གཞོན་པ། སྐབས་བརྒྱད་པའི་རྒྱལ་ཡོངས་མི་དམངས་འཐུས་མི་ཚོགས་ཆེན་མི་དམངས་ཀྱི་བློ་འདྲི་ས་བཅས་ཀྱི་འགན་བཞེས།

བརྩམས་ཆོས།[རྩོམ་སྒྲིག]

༡༩༩༠ལོར་ཚད་ཉིད་རིག་པའི་བརྩམས་ཆོས《རྩོད་སྒྲུབ་རིག་པའི་འཚོལ་ཞིབ་གསར་བ》དཔར་སྐྲུན་མཛད། ༡༩༩༤ལོར་ཁོང་གི་ཚད་ཉིད་རིག་པའི་བརྩམས་ཆོས་གཉིས་པ《ཟླ་བའི་གོ་ལའི་སྟེང་གཤེར་གཟུགས་ཀྱི་ཆུ་ཡོད》ཅེས་པ་དཔར་སྐྲུན་མཛད། ༡༩༩༧ལོར་ཁོང་གིས་གཙོ་སྒྲིག་མཛད་པའི《ཀྲུང་གོའི་མི་རིགས་རང་སྐྱོངས་ཁུལ་མ་འཇོག་བྱེད་པའི་ཕྱོགས་བསྟོན》《ཀྲུང་གོའི་མི་རིགས་ཁྲིམས་སྐྱོངས་རྩོམ་ཡིག་གཅེས་བསྡུས》ཞེས་པ་དཔར་སྐྲུན་མཛད། ༡༩༩༨ལོར་ཅང་ཙེ་མིན་གྱིས་པའི་ཏའི་ཧ་རུ་ཕུན་ཚོགས་དབང་རྒྱལ་དང་ཁོང་གི་བཟའ་ཟླ་གཉིས་ལ་འཇལ་ཕྲལ་མནང་། ༢༠༠༤ལོ་ནས་ཕུན་ཚོགས་དབང་རྒྱལ་གྱིས་ཧུའུ་ཅིན་ཐའོ་ལ་འཕྲིན་ཡིག་ཐེངས་མང་བསྐུར་མནང་མཛད་ནས་ཀྲུང་དབྱང་དང་ཏྰ་ལའི་བླ་མ་ཞི་བའི་གྲོས་མོལ་བྱས་ཏེ་བོད་ཀྱི་གནད་དོན་ཐག་བཅོད་བྱེད་རེ་མནང་བའི་བསམ་ཚུལ་གསུང་།