གློག་རིག་པ།

ཡོང་ཁུངས་Wikipedia
གནས་སྤོ། དཀར་ཆག, འཚོལ།

དེང་གི་དུས་སུ་མི་རྣམས་ཀྱི་ལས་དོན་མང་ཆེ་བ་གློག་བརྟེན་ཡོད། གློ་བུར་དུ་གློག་མེད་པར་འགྱུར་ཚེ། གང་འབྱུང་སྲིད་དམ། གློག་ནི་སྟབས་བདེ་ལ། སྟངས་འཛིན་བྱེད་སླ་བའི་ནུས་པ་ཞིག་ཡིན་སྟབས། བཟོ་གྲྭ་དང་སྨན་ཁང། སློབ་གྲྭ་དང་ཁྱིམ་སོགས་ཀྱི་རྨང་གཞིའི་དགོས་མཁོ་ཞིག་ཏུ་གྱུར་ཡོད། གློག་གི་གྲུབ་ཆ་ཅི་ཞིག་ཡིན་ནམ། གློག་ལམ་བརྒྱུད་དེ་གློག་ཇི་ལྟར་རྒྱུ་བ་ཡིན་ནམ། གློག་ལམ་དུ་གློག་རྒྱུན་རྒྱུ་བའི་ཚེ། རྒྱུ་རྐྱེན་ཅི་འདྲ་ཞིག་གིས་སྟངས་འཛིན་བྱེད་པ་ཡིན་ནམ། གོང་གི་གནད་དོན་དེ་དག་གི་ལན་འཚོལ་ཐུབ་མ་ཟད། གློག་རྒྱུན་གྱི་དྲོད་ནུས་དང་དེའི་སྤྱོད་སྒོའི་སྐོར་ཡིན།

གློག་རྒྱུན་དང་གློག་ལམ།[རྩོམ་སྒྲིག]

ཅི་འདྲ་ཞིག་ལ་ཆུ་རྒྱུན་ཟེར་བ་དང། ཅི་འདྲ་ཞིག་ལ་རླུང་གི་རྒྱུན་ཟེར་བ་ང་ཚོས་ཤེས་ཀྱི་ཡོད། ཆུ་རྒྱུ་བའི་དབང་གིས་རྒྱུག་ཆུ་ནི་ཆུ་རྒྱུན་གྱིས་གྲུབ་པ་ཤེས་ཀྱི་ཡོད། དེ་བཞིན། ཁྲིད་གཟུགས་ཤིག་བརྒྱུད་དེ་ཁུར་རྒྱུ་བཞིན་ཡོད་ཚེ། ཁྲིད་གཟུགས་དེའི་ནང་དུ་གློག་རྒྱུན་ཡོད་པ་བརྗོད་ཐུབ། གློག་སྨན་གྱིས་གློག་རྒྱུན་ནམ། ཁུར་རྒྱུ་བའི་བྱེད་ནུས་འདོན་པའི་དབང་གིས། ལག་བཞུའི་ཤེལ་ཏོག་ནས་འོད་འཕྲོ་ཐུབ། འོན་ཀྱང། ལག་གཞུའི་གློག་སྒོས་ཤེལ་ཏོག་དང་གློག་སྨན་དབར་མཐུད་བྱེད་པས་ན། ལག་གཞུའི་གློག་སྒོ་མནན་མེད་ཚེ། ཤེལ་ཏོག་འབར་མི་ཐུབ། རྒྱུན་མཐུད་ཅིང་ཁ་ཟུམ་པའི་གློག་རྒྱུན་གྱི་ལམ་ལ་གློག་ལམ་(Electric Circuit)ཟེར། གལ་ཏེ་གློག་ལམ་ཆད་པའམ། ཡང་ན། གློག་སྒོ་བསྡམ་མེད་ཚེ། གློག་རྒྱུན་རྒྱུ་མི་ཐུབ་ལ། ལག་གཞུའི་ཤེལ་ཏོག་ཀྱང་འབར་མི་ཐུབ།
གློག་རྒྱུན་ཇི་ལྟར་མཚོན་དགོས་སམ་ཞེ་ན། དུས་ཚོད་ཅིག་ལ་རྒྱ་ཁྱོན་ངེས་ཅན་ཞིག་བརྒྱུད་དེ་ཁུར་ཇི་ཙམ་རྒྱུ་བའི་འབོར་ལ་གློག་རྒྱུན་(Electric current)ཟེར། ཕྱོགས་གཞན་ནས་བརྗོད་ན། གློག་གི་ཁུར་རྒྱུ་བའི་ཚད་ལ་གློག་རྒྱུན་ཟེར། འོན་ཀྱང། གློག་གི་ངང་ཚུལ་རྟོགས་པའི་དུས་སུ་གློག་རྡུལ་ངོས་འཛིན་ཐུབ་མེད། དེར་བརྟེན། དེའི་དུས་སུ་གློག་རྒྱུན་ནི་ཁུར་ཕོ་རྒྱུ་བའི་ངང་ཚུལ་དུ་ངོས་བཟུང་བ་མ་ཟད། གློག་རྒྱུན་གྱི་ཁ་ཕྱོགས་ནི་ཁུར་ཕོ་རྒྱུ་བའི་ཁ་ཕྱོགས་དང་གཅིག་པར་ངོས་བཟུང་ཡོད། སྤྱི་སྲོལ་ལྟར་ན། གློག་རྒྱུན་གྱི་ཁ་ཕྱོགས་ནི་གློག་རྡུལ་ཏེ། ཁུར་མོ་རྒྱུ་བའི་ཁ་ཕྱོགས་ཀྱི་ལྡོག་ཕྱོགས་ཡིན།

དུས་ཚོད་t ནང་དུ་ཁྲིད་གཟུགས་ཤིག་བརྒྱུད་དེ་སྨར་ཁུར་(Net Charge)Q རྒྱུ་བ་ཡིན་ཚེ། ཁྲིད་གཟུགས་དེའི་ནང་གི་གློག་རྒྱུན་I ནི་གཤམ་ལྟར་འཚོལ་ཐུབ།

དེ་ནང་དོན་གི་

Q ནི་སྨར་ཁུར་(Net Charge)རྒྱུ་བ་ཡིན།
t ནི་དུས་ཚོད་སྐར་ཆའི་ནང་ཡིན།
I ནི་གློག་རྒྱུན་ཨེམ་ཕེར་ (ampereཡིན།)

རྒྱལ་སྤྱིའི་ཚད་གཞི་རུ། ཁུར་ནི་ཁུ་ལོམ་པ་(Coulomb)ཞེས་པས་འཇལ་བ་དང། མཚོན་རྟགས་སུ་C འབྲི་བ་ཡིན། ཁུ་ལོམ་པ་གཅིག་ནི་གློག་རྡུལ་གྲངས་6×1016 གི་ཁུར་དང་ཕལ་ཆེར་མཚུངས་པ་ཡིན། ༼གློག་རྡུལ་གཅིག་ལ་ཁུར་མོ་1.6x10- 19ལྡན་ཡོད།༽ གློག་རྒྱུན་ནི་ཨེམ་ཕེར་གྱི་ཚད་གཞིས་འཇལ་བ་དང། མཚོན་རྟགས་A འབྲི་བ་ཡིན། ཨེམ་ཕེར་ཞེས་པ་ནི་ཧྤ་རན་སིའི་ཚན་རིག་པ་ཨན་ཌརེ་ཨེམ་ཕེར་ Andre Amphere གྱི་མིང་ལས་བླངས་པ་ཡིན། ཨེམ་ཕེར་གཅིག་ནི་སྐར་ཆ་རེར་ཁུར་ཁུ་ལོམ་པ་རེ་རྒྱུ་བ་དང་མཚུངས་པས་ན།


ལྟར་འབྲི་ཆོག གློག་རྒྱུན་ཉུང་ངུ་ཡིན་ཚེ། མི་ལི་ཨེམ་ཕེར་རམ། མའི་ཁརོ་ཨེམ་ཕེར་གྱིས་འཇལ་བ་དང། གློག་ལམ་ཞིག་གི་ནང་དུ་གློག་རྒྱུན་ཇི་ཙམ་ཡོད་མེད་འཇལ་བའི་ཡོ་ཆས་ལ་ཨེམ་མི་ཊར་ཟེར་ཞིང། ཨེམ་མི་ཊར་ནི་ག་དུས་ཡིན་རུང་གློག་ལམ་དང་ཕྲེང་འབྲེལ་བྱས་ཏེ། གློག་ཤུགས་འཚོལ་དགོས། དཔེ་རིས་༡༢་༡ ནི་གློག་ལམ་ཞིག་ལ་ཤེལ་ཏོག་དང། གློག་སྨན། གསད་ སྤར། ཨེམ་མི་ཊར་བཅས་མཐུད་པའི་བྲིས་རིས་ཤིག་ཡིན། འདིར་ངེས་དགོས་པ་ཞིག་ནི། གློག་སྨན་གྱི་ཕོ་སྣེ་ནས་ཤེལ་ཏོག་དང། ཨེམ་མི་ཊར་བརྒྱུད་དེ་མོ་སྣེའི་ཕྱོགས་སུ་གློག་རྒྱུན་རྒྱུ་བ་ཡིན།

གློག་སྐུད་དུ་ཁུར་རྒྱུ་ཚུལ།[རྩོམ་སྒྲིག]

ལྕགས་རིགས་ཀྱིས་ཇི་ལྟར་བྱས་ནས་གློག་བརྒྱུད་ཁྲིད་བྱེད་པ་ཡིན་ནམ། སྲ་བའི་ཁྲིད་གཟུགས་ནང་དུ་ནུས་པ་ཞན་པའི་གློག་རྡུལ་གྱི་རྒྱུ་ནུས་ཞན་པར་བསམ་སྲིད། སྤྱིར་བཏང་གི་སྲ་གཟུགས་ནི་འཚག་ཧ་ཅང་དམ་པའི་མ་རྡུལ་གྱིས་གྲུབ་པ་ཡིན་རྐྱེན། གློག་རྡུལ་རྒྱུ་བའི་གནས་མེད་པ་ལྟ་བུར་སྣང་ཡང། སྲ་བའི་ཁྲིད་གཟུགས་ནང་དུ་གློག་རྡུལ་ལས་སླ་པོའི་ངང་རྒྱུ་ཐུབ། འོན་ཀྱང། ཁྲིད་གཟུགས་ནང་གི་གློག་རྡུལ་གྱི་འགུལ་སྐྱོད་དང། བར་སྣང་སྟོང་པ་རུ་རྒྱུ་བའི་གློག་ཁུར་གྱི་འགུལ་སྐྱོད་དབར་ཁྱད་པར་ཆེན་པོ་ཡོད། ཁྲིད་གཟུགས་ཤིག་གི་ནང་དུ་གློག་རྒྱུན་བརྟན་པོ་ཞིག་རྒྱུ་བཞིན་ཡོད་ཚེ། ཁྲིད་གཟུགས་དེའི་ནང་གི་གློག་རྡུལ་ནི། གཡམ་རྒྱུག་མྱུར་ཚད་(drift speed)ཅེས་ཆ་སྙོམས་ཀྱི་མྱུར་ཚད་བརྟན་པོས་རྒྱུ་བ་ཡིན། འོན་ཀྱང། ཟངས་སྐུད་དུ་རྒྱུ་བའི་གློག་རྒྱུན་གྱི་གཡམ་རྒྱུག་མྱུར་ཚད་ནི་སྐར་ཆ་རེར་མི་ལི་མི་ཊར་གཅིག་(1mms-1)ཙམ་ལས་མེད་རྐྱེན། མྱུར་ཚད་ཧ་ཅང་དམའ་པོ་ཡིན། འོ་ན། འདི་ལྟའི་མྱུར་ཚད་དམའ་པོ་ཞིག་ཡིན་ཚེ། རྒྱུན་གཏན་ང་ཚོས་གློག་སྒོ་སྤར་མ་ཐག་ཤེལ་ཏོག་འབར་བའི་རྒྱུ་མཚན་གང་ཡིན་ནམ། དེ་ནི་གློག་སྣེ་གཅིག་ནས་རྒྱུ་བའི་གློག་རྒྱུན་དེ་ཤེལ་ཏོག་བརྒྱུད་དེ་གློག་སྣེ་གཞན་དེར་འབྱོར་བ་ཙམ་གྱིས་ཤེལ་ཏོག་འབར་མི་ཐུབ། གང་ཡིན་ཟེར་ན། གློག་སྐུད་ནང་དུ་གློག་ རྡུལ་གྱི་གཡམ་རྒྱུག་བྱེད་ཚད་ནི་ཧ་ཅང་དམའ་པོ་ཡིན། གློག་རྒྱུན་གྱི་རྒྱུགས་ཤུགས་དངོས་ནི་གློག་གི་མགྱོགས་ཚད་དང་ཕལ་ཆེར་མཉམ་པ་ཡིན། གནད་དོན་འདིའི་སྐོར་ཧ་ཅང་ངོ་མཚར་ཆེ་བ་ཞིག་ཡིན་ཡང།

གློག་གི་ཤུགས་ཁྱད།[རྩོམ་སྒྲིག]

གློག་ཁུར་རྒྱུ་བའི་རྐྱེན་གང་ཡིན་ནམ། སྦུ་གུ་ཞིག་ལ་འགུལ་སྐྱོད་མེད་པར་ཐད་ཀར་བཞག་ཚེ། དེའི་ནང་གི་ཆུ་ཕྱོགས་གང་དུ་ཡང་རྒྱུ་མི་ཐུབ། དེ་ནི་སྦུ་གུའི་ཕྱོགས་གཉིས་ཀའི་གནོན་ཤུགས་མཚུངས་པས་ཡིན། དེ་བཞིན། རང་དགར་བཞག་པའི་ཟངས་སྐུད་དུ་ཁུར་རྒྱུ་མི་ཐུབ། གལ་ཏེ་སྦུ་གུ་ཞིག་གི་སྣེ་ཆུས་ཁེངས་པའི་ཆུ་མཛོད་ཆེན་པོ་ཞིག་དང་སྦྲེལ་རྗེས། སྦུ་གུ་དེ་དྲང་འཕྲེད་དུ་བཞག་ཚེ། སྦུ་གུའི་སྣེ་གཉིས་པོའི་གནོན་ཤུགས་ལ་ཁྱད་པར་བྱུང་བས་ན། སྦུ་གུའི་སྣེ་གཅིག་ནས་ཆུ་ལས་སླ་པོའི་ངང་རྒྱུ་བ་ཡིན། གློག་སྐུད་དུ་རྒྱུ་བའི་ཁུར་ལ་འཐེན་ཤུགས་ཀྱིས་རྐྱེན་གང་ཡང་བྱེད་མི་ཐུབ། གློག་སྐུད་དུ་གློག་གི་གནོན་ཤུགས་ལ་ཁྱད་པར་བྱུང་ཚེ། གཞི་ནས་གློག་རྡུལ་འགུལ་སྐྱོད་བྱུང་བ་ཡིན། གློག་གི་གནོན་ཤུགས་ཀྱི་ཁྱད་པར་ལ་ཤུགས་ཁྱད་(Potential difference)ཟེར། དེ་ལ་གློག་གནོན་ཡང་ཟེར།

ཁྲིད་གཟུགས་ཤིག་གི་ཤུགས་ཁྱད་དམ་གློག་གནོན་ནི། གློག་རྫས་སམ་གློག་སྨན་གྱིས་བཟོ་བ་ཡིན། གློག་ལམ་དུ་གློག་རྒྱུན་མུ་མཐུད་དེ་གནས་དགོས་ཚེ། གློག་སྨན་དུ་གསོག་འཇོག་བྱས་པའི་རྫས་ནུས་སྤྱོད་དགོས། གློག་རྒྱུན་ལྡན་པའི་གློག་ལམ་ཞིག་གི་སྣེ་གཉིས་བར་གྱི་ཤུགས་ཁྱད་ནི། ཁུར་ཚད་གཞི་ཞིག་གློག་ལམ་གྱི་སྣེ་གཅིག་ནས་སྣེ་གཞན་དུ་འགུལ་སྐྱོད་བྱེད་པའི་རྩོལ་བར་བརྗོད་པ་ཡིན། རྩིས་འགྲོས་ལྟར་བྱས་ན།

དེ་ནང་དོན་འཞིན།

V སྣེ་གཉིས་བར་གྱི་ཤུགས་ཁྱད།(V) མཚོན།
W རྩོལ་བ་བཏོན་པ།(W) མཚོན།
Q ཁུར།(Q) མཚོན།

རྒྱལ་སྤྱིའི་ལུགས་སུ། གློག་གི་ཤུགས་ཁྱད་འཇལ་བའི་ཚད་གཞི་ནི་ཝོལ་ཊི་ཡིན་པ་དང། མཚོན་རྟགས་སུ་ V འབྲི་བ་དང། ཝོལ་ཊི་ཞེས་པ་ནི་ཨི་ཊ་ལི་ཡི་དངོས་ཁམས་ཚན་རིག་པ་ཨལེ་སན་ཌེརོ་ཝོལ་ཊི་མིང་ནས་བླངས་པ་ཡིན། ཁུར་ཁུ་ལུམ་པ་ 1 ཁྲིད་གཟུགས་ཀྱི་སྣེ་གཅིག་ནས་སྣེ་གཞན་དུ་འགུལ་བར་རྩོལ་བ་ཇུལ་ 1 བཏོན་ཡོད་ཚེ། གློག་རྒྱུན་ལྡན་པའི་ཁྲིད་གཟུགས་དེའི་སྣེ་གཉིས་བར་གྱི་ཤུགས་ཁྱད་ནི་གཤམ་ལྟར་འཚོལ་ཐུབ།

དེ་ནང་དོན་འཞིན།

V སྣེ་གཉིས་བར་གྱི་ཤུགས་ཁྱད།(V) མཚོན།
W རྩོལ་བ་བཏོན་པ། ཇུལ། 1(W) མཚོན།
JC ཁུ་ལུམ་པ། 1 མཚོན།

གློག་གི་ཤུགས་ཁྱད་ནི་ཝོལ་ཊི་མི་ཊར་ཞེས་པའི་ཡོ་ཆས་ཀྱིས་འཇལ་བ་ཡིན། ཝོལ་ཊི་མི་ཊར་ནི་ག་དུས་ཡིན་རུང་ཤུགས་ཁྱད་འཇལ་དགོས་པའི་གློག་ལམ་གྱི་སྣེ་གཉིས་དང་གཤིབ་སྦྲེལ་བྱེད་པ་ཡིན། ཤུགས་ཁྱད་ 12V ལྡན་པའི་གློག་ལམ་ཞིག་གི་སྣེ་གཉིས་བར་དུ་ཁུར་ 2C འགུལ་དགོས་ཚེ། རྩོལ་བ་ག་ཚོད་འདོན་དགོས་སམ། ཤུགས་ཁྱད་ 12V ལྡན་པའི་གློག་ལམ་བརྒྱུད་དེ་འགུལ་བའི་ཁུར་གྱི་འབོར་ནི་ 2C ཡིན། དེས་ན། ཁུར་དེ་ཙམ་འགུལ་ཕྱིར་བཏོན་པའི་རྩོལ་བའི་འབོར་ནི་མཉམ་བྱ་ལྟར་བྱས་ན།



གློག་ལམ་གྱི་དཔེ་རིས།[རྩོམ་སྒྲིག]

དཔེ་རིས་ནང་དུ་གསལ་བ་ལྟར། གློག་ལམ་ནི་གློག་སྨན་ནམ། གློག་རྫས་དང། གསད་སྤར། གློག་སྐུད་ སོགས་གློག་ཆས་ཀྱི་གྲུབ་ཆ་གཞན་གྱིས་གྲུབ་ཡོད། གློག་ལམ་གྱི་གྲུབ་ཆ་དེ་དག་ནི་མཚོན་རྟགས་སྤྱད་དེ་རི་མོས་མཚོན་ པར་བྱས་ཚེ་ཧ་ཅང་སྟབས་བདེ་ཡོད། རེའུ་མིག་༡༢་༡ རྒྱུན་གཏན་རྩ་འཛིན་བྱེད་པའི་གློག་ལམ་གྱི་གྲུབ་ཆའི་མཚོན་རྟགས་ ཁག་ཅིག་བཀོད་ཡོད།

Electricity flow diagram tibetan

ཨོཾ་གྱི་གཏན་སྲོལ།[རྩོམ་སྒྲིག]

V, I, and R, the parameters of Ohm's law.

ཕྱི་ལོ་1827 ལོར་ཇར་མན་གྱི་དངོས་ཁམས་ཚན་རིག་པ་ཇོར་ཇེ་སཱའི་མོན་ཨོྃ་(Georg Simon Ohm)གྱིས་གློག་སྐུད་དུ་རྒྱུ་བའི་གློག་རྒྱུན་(I)དང་གློག་སྐུད་ཀྱི་སྣེ་གཉིས་ཀྱི་གློག་གི་ཤུགས་ཁྱད་ V དབར་གྱི་འབྲེལ་བ་དེ་གསར་རྙེད་བྱུང་ཡོད། ཁོང་གིས་གློག་སྐུད་ཀྱི་དྲོད་ཚད་རྒྱུན་གཏན་ཡིན་སྐབས། གློག་སྐུད་དེ་ཡི་གློག་རྒྱུན་ I ནི་གློག་སྐུད་དེའི་གློག་གི་ཤུགས་ཁྱད་ V དང་མཐུན་བསྡུར་(Directly Proportional)ཡིན་ཞེས་བརྗོད་ཡོད། གློག་རྒྱུན་དང་གློག་གི་ཤུགས་ཁྱད་ཀྱི་འབྲེལ་བར་ཨོཾ་གྱི་གཏན་སྲོལ་ཞེས་འབོད་ཅིང། རྩིས་འགྲོས་སུ་གཤམ་ལྟར་འབྲི་ཐུབ།




གོང་གི་མཉམ་བྱ་ཡི་R ནི་དྲོད་ཚད་ངེས་ཅན་ཞིག་ལ་ལྕགས་རིགས་ངེས་ཅན་ཞིག་གི་བརྟན་གྲངས་(Constant) ཡིན་ཞིང། དེ་ལ་ལྕགས་རིགས་ཀྱི་གློག་འགོག་ཤུགས་སམ། ཡང་ན། འགོག་ཤུགས་ (Resistance) ཟེར་ཞིང། རྒྱལ་སྤྱིའི་ལུགས་སུ་དེའི་འཇལ་བྱེད་ནི་ཨོཾ་ (Ohm) དང། མཚོན་རྟགས་སུ་ཨོ་མེ་གྷ་ (Ω) སྤྱོད་པ་ཡིན།

ཨོཾ་གྱི་གཏན་སྲོལ་ལྟར་བྱས་ན།

གལ་ཏེ་ཁྲིད་གཟུགས་ཤིག་གི་འཕྲེད་བཅད་སྣེ་གཉིས་ཀྱི་གློག་གི་ཤུགས་ཁྱད་ 1V དང་དེའི་གློག་རྒྱུན་ 1A ཡིན་ན། ཁྲིད་ གཟུགས་དེའི་འགོགས་ཤུགས་ནི་ 1 Ω ཡིན། གོང་གི་མཉམ་བྱ་ལ་བལྟས་ཚེ། འགོག་ཆས་ཤིག་བརྒྱུད་དེ་རྒྱུ་བའི་གློག་རྒྱུན་ནི་འགོག་ཆས་དེའི་འགོག་ཤུགས་ཀྱི་ལྡོག་བསྡུར་ཡིན་པ་རྟོགས་ཐུབ། གལ་ཏེ་འགོག་ཤུགས་ལྡབ་གཉིས་མང་དུ་བཏང་ཚེ། གློག་རྒྱུན་ཕྱེད་ཀ་ཉུང་དུ་འགྲོ་སྲིད། རྒྱུན་གཏན་གྱི་སྤྱོད་སྒོའི་ཁྲོད་གློག་རྒྱུན་ཆེ་ཆུང་སྣ་ཚོགས་དགོས་ཀྱི་ཡོད། གློག་ལམ་གྱི་མཐུད་སྦྲེལ་རང་སོར་བཞག་སྟེ། གློག་རྒྱུན་ཆེ་ཆུང་གཏོང་བའི་འགོག་ཆས་ལ་འགྱུར་སྒྲིག་འགོག་ཆས་ཟེར་ཞིང། གློག་ལམ་གྱི་འགོག་ཤུགས་འགྱུར་བར་སྤྱོད་པ་ཡིན། གློག་ཆས་ཁ་ཤས་ཀྱི་གློག་རྒྱུན་ལས་སླ་པོའི་རྒྱུ་རུ་བཅུག་པ་དང། ཁ་ཤས་ཀྱི་གློག་རྒྱུན་འགོག་པ་ཡིན། གློག་ལམ་ཞིག་གི་གློག་རྡུལ་གྱི་འགུལ་སྐྱོད་ལ་བརྟེན་ནས་གློག་རྒྱུན་བྱུང་བ་ང་ཚོས་ཤེས་ཀྱི་ཡོད། འོན་ཀྱང། གློག་ལམ་གྱི་གློག་རྡུལ་ཚང་མ་རང་དགར་འགུལ་བའི་རང་དབང་མེད། གློག་རྡུལ་འགུལ་སྐྱོད་བྱེད་སྐབས། གློག་ལམ་གྱི་མ་རྡུལ་གྱིས་འདུ་འཐེན་བྱེད་པ་ཡིན་རྐྱེན། གློག་རྡུལ་གྱི་འགུལ་ཤུགས་ཞན་དུ་འགྲོ་བ་ཡིན། འགོག་ཤུགས་དམའ་བའི་གློག་ཆས་ལ་ཁྲིད་གཟུགས་བཟང་པོ་(Good conductor)ཟེར་བ་དང། འགོག་ཤུགས་ཅུང་ཙམ་ལྡན་པའི་ཁྲིད་གཟུགས་ལ་འགོག་ཆས་(Resistor) ཟེར། གློག་ཆས་ཆེ་ཆུང་གཅིག་པ་ཡིན་རུང། གློག་རྒྱུན་འགོག་ཤུགས་ཆེ་བའི་རིགས་ལ་ཁྲིད་གཟུགས་ཞན་པ་ཟེར། གློག་རྒྱུན་རྩ་བ་ནས་མི་གཏོང་བར་འགོག་པའི་དངོས་གཟུགས་ལ་ཆོད་གཟུགས་(Insulator)ཟེར།

ཁྲིད་གཟུགས་ཀྱི་འགོག་ཤུགས་རྒྱུ་རྐྱེན།[རྩོམ་སྒྲིག]

ཨོཾ་གྱི་གཏན་སྲོལ་ལྟར་བྱས་ན། ཁྲིད་གཟུགས་ཤིག་གི་འགོག་ཤུགས་ནི། ༡༽ ཁྲིད་གཟུགས་ཀྱི་རིང་ཐུང། ༢༽ འཕྲེད་བཅད་ཀྱི་རྒྱ་ཁྱོན། ༣༽ ཁྲིད་གཟུགས་ཀྱི་རྒྱུ་སྤུས་བཅས་ལ་ལྟོས་པ་རྟོགས་ཐུབ། ཁྲིད་གཟུགས་ཤིག་གི་འགོག་ཤུགས་ནི། ཁྲིད་གཟུགས་དེའི་རིང་ཚད་ཀྱི་མཐུན་བསྡུར་དང། ཁྲིད་གཟུགས་འཕྲེད་བཅད་རྒྱ་ཁྱོན་གྱི་ལྡོག་བསྡུར་ཡིན། རྩིས་ཐབས་འདི་སྤྱད་ཚེ། ཁྲིད་གཟུགས་ཀྱི་འགོག་ཤུགས་ཏག་ཏག་འཚོལ་ཐུབ།

གོང་གི་མཉམ་བྱ་གཉིས་མཉམ་དུ་འདུས་ཚེ། གཤམ་གྱི་མཉམ་བྱ་དེ་ཐོབ་ཐུབ།

འདིར་རོཧ་(rho)ཞེས་པ་ནི་བསྡུར་ཚད་ཀྱི་བརྟན་གྲངས་ཡིན་ཞིང། ཁྲིད་གཟུགས་ཀྱི་གློག་འགོག་ནུས་པའང་ཟེར། རྒྱལ་སྤྱིའི་ལུགས་སུ་ཁྲིད་གཟུགས་ཀྱི་གློག་འགོག་ནུས་པའི་ཚད་གཞི་ནི་ཨོཾ་མི་ཊར་(Ωm)ཡིན། ལྕགས་རིགས་དང་བསྲེས་ལྕགས་ལྟ་བུའི་དངོས་རྫས་ནི་ཁྲིད་གཟུགས་བཟང་བའི་རིགས་ཡིན་རྐྱེན། གློག་འགོག་ནུས་པ་༼10-8Ωm ནས་10-6 Ωm༽ ཧ་ཅང་དམའ་པོ་རེད། འགྱིག་དང་ཤེལ་ལྟ་བུའི་ཆོད་གཟུགས་ཀྱི་གློག་འགོག་ནུས་པ་ནི་10-8Ωm ནས་10-6Ωm བར་ཡིན། དངོས་རྫས་ཤིག་གི་གློག་འགོག་ནུས་པ་དང་འགོག་ཤུགས་གཉིས་ཀ་དྲོད་ཚད་ལ་ལྟོས་ཏེ་འགྱུར་བ་ཡིན།

རེའུ་མིག་ནང་དུ་བསྲེས་ལྕགས་ཤིག་གི་གློག་འགོག་ནུས་པ་ནི་བསྲེས་ལྕགས་དེ་ཉིད་ཀྱི་གྲུབ་ཆ་ལྕགས་རིགས་སོ་སོ་ལས་མཐོ་བ་ཡོད། བསྲེས་ལྕགས་ཡིན་ཚེ། དྲོད་ཚད་ཧ་ཅང་མཐོ་རུང། ལས་སླ་པོའི་ངང་འབར་མི་ཐུབ། རྒྱུ་མཚན་དེའི་ཕྱིར། བསྲེས་ལྕགས་ནི་རྒྱུན་དུ་དྲོད་སྐྱེད་ཡོ་ཆས་དཔེར་ན། དབུར་ཏི་དང། བག་སྲེག་གློག་ཆས་ལྟ་བུར་སྤྱོད་པ་ཡིན། ཊང་སི་ཊན་ནི་ཤེལ་ཏོག་གི་འཕྲོ་སྐུད་དུ་སྤྱོད་པ་དང། ཟངས་དང་ཧ་ཡང་ནི་གློག་འདྲེན་སྐུད་པར་སྤྱོད་པ་ཡིན།

Electric conductor chart tibetan

འགོག་ཆས་མ་ལག་གི་འགོག་ཤུགས།[རྩོམ་སྒྲིག]

ཁྲིད་གཟུགས་སུ་རྒྱུ་བའི་གློག་རྒྱུན་ནི། ཁྲིད་གཟུགས་དེའི་འགོག་ཤུགས་དང། འཕྲེད་བཅད་སྣེ་ཡི་གློག་གི་ཤུགས་ཁྱད་ལ་ཇི་ལྟར་ལྟོས་པ་མཐོང་ཡོད། དེང་སྐབས་མཐོང་བཞིན་པའི་འཕྲུལ་ཆས་ཅི་འདྲ་ཞིག་ཡིན་རུང། དགོས་མཁོར་ལྟོས་ཏེ་འགོག་ཆས་སྣ་ཚོགས་མཉམ་དུ་སྒྲིག་སྦྱོར་བྱས་ཡོད། འགོག་ཆས་སྣ་ཚོགས་མཉམ་དུ་སྒྲིག་སྦྱོར་བྱེད་པར་ཨོཾ་གྱི་གཏན་སྲོལ་སྤྱོད་དགོས། འགོག་ཆས་མཉམ་དུ་སྒྲིག་སྦྱོར་བྱེད་ཐབས་གཉིས་ཡོད། དཔེ་རིས་ནང་དུ་འགོག་ཤུགས་ R1 དང་ R2, R3 བཅས་རིམ་བཞིན་ལྡན་པའི་འགོག་ཆས་དེ་དག་ཕན་ཚུན་སྣེ་དང་སྣེ་སྦྲེལ་ཏེ་སྒྲིག་སྦྱོར་བྱས་ཡོད། འདི་ལྟའི་སྒྲིག་སྦྱོར་བྱེད་ཚུལ་ལ་ཕྲེང་འབྲེལ་(Series)ཟེར།

ཕྲེང་འབྲེལ་འགོག་ཆས།[རྩོམ་སྒྲིག]

འགོག་ཆས་མང་པོ་ཞིག་ཕྲེང་འབྲེལ་བྱས་ཚེ། གློག་རྒྱུན་ལ་འགྱུར་བ་གང་འབྱུང་སྲིད་དམ། དེ་དག་གི་འགོག་ཤུགས་ལ་འགྱུར་བ་གང་འབྱུང་སྲིད་དམ། གློག་གི་ཤུགས་ཁྱད་V ནི་གློག་གི་ཤུགས་ཁྱད་ V1 དང་ V2, V3 གྱི་བསྡོམས་ཐོབ་དང་མཚུངས་པ་རྟོགས་ཐུབ། དེ་ནི། ཕྲེང་འབྲེལ་འགོག་ཆས་ཀྱི་གློག་གི་ཤུགས་ཁྱད་ནི་འགོག་ཆས་སོ་སོའ་ིགློག་གི་ཤུགས་ཁྱད་ཀྱི་བསྡོམས་ཐོབ་དང་མཚུངས་པ་ཡིན།

དཔེ་རིས་ནང་དུ་གློག་ལམ་དུ་རྒྱུ་བའི་གློག་རྒྱུན་ I ཡིན་ན། འགོག་ཆས་རེ་རེའི་ནང་དུ་རྒྱུ་བའི་གློག་རྒྱུན་ཡང་ I ཡིན། དེར་བརྟེན། ཕྲེང་འབྲེལ་འགོག་ཆས་གསུམ་གྱི་འགོག་ཤུགས་ R དང་མཉམ་པའི་འགོག་ཆས་གཅིག་དེ་དག་གི་ཚབ་ཏུ་མཐུད་ཚེ། འགོག་ཆས་དེའི་འཕྲེད་བཅད་ངོས་ཀྱི་གློག་གི་ཤུགས་ཁྱད་ V དང། གློག་ལམ་དུ་གློག་རྒྱུན་I གནས་ པ་བྱེད་ཐུབ། གལ་ཏེ་གནས་སྟངས་འདིར་ཨོཾ་གྱི་གཏན་སྲོལ་སྤྱད་ཚེ། གཤམ་གྱི་མཉམ་བྱ་ཐོབ་ཐུབ།

Insulator current tibetan This is a diagram of several resistors, connected end to end, with the same amount of current through each.

གློག་རྒྱུན་གྱི་དྲོད་ནུས།[རྩོམ་སྒྲིག]

Animation showing electric load

གློག་སྨན་ནམ་གློག་རྫས་ནི་གློག་ནུས་ཀྱི་ཁུངས་ཡིན། གློག་སྨན་དུ་རྫས་འགྱུར་བྱུང་བ་དེས་གློག་སྨན་གྱི་སྣེ་གཉིས་སུ་གློག་གི་ཤུགས་ཁྱད་བཟོ་བ་དང། དེས་གློག་རྡུལ་འགུལ་དུ་བཅུག་སྟེ། གློག་སྨན་ལ་མཐུད་པའི་འགོག་ཆས་སམ། ཡང་ན། འགོག་ཆས་ཀྱི་མ་ལག་དུ་གློག་རྒྱུན་བྱུང་བ་ཡིན། དུམ་མཚམས་ནང་དུ་གློག་རྒྱུན་མུ་མཐུད་གནས་པར་གློག་ཁུངས་ཀྱི་ནུས་པ་སྤྱོད་དགོས་སྐོར་སྦྱངས་ཡོད། འོ་ན། ནུས་པ་དེ་དག་གང་དུ་འགྲོ་བཞིན་ཡོད་དམ་ཞེ་ན། གློག་ཁུངས་ཀྱི་ནུས་པའི་ཆ་ཤས་ཤིག་ནི་རླུང་འཁོར་སྐོར་བ་ལྟ་བུའི་བྱ་བར་སྤྱོད་པ་དང། དེ་བྱིངས་ནི་གློག་ཆས་སོ་སོའི་དྲོད་ཚད་འཕར་བར་སྤྱོད་པ་ཡིན། དཔེར་ན་ཉིན་རེའི་འཚོ་བའི་ཁྲོད་དུ་ང་ཚོས་མཐོང་ཐུབ་པ་ནི། རླུང་འཁོར་རྒྱུན་རིང་འཁོར་རྗེས། ང་ཚོས་ལག་པ་འཆང་ན། ཚ་པོ་ཡིན་པ་ཤེས་ཐུབ། དེ་བཞིན། གལ་ཏེ་གློག་ལམ་ཞིག་གི་འགོག་ཤུགས་ཧ་ཅང་ཞན་པོ་སྟེ། གློག་ཁུངས་གཅིག་པུར་འགོག་ཆས་མཐུད་ཡོད་ཚེ། གློག་ཁུངས་ཀྱི་ནུས་པ་ཚང་མ་དྲོད་ཀྱི་ངོ་བོར་མུ་མཐུད་དེ་གཏོང་བ་ཡིན། འདི་ལྟའི་རང་བཞིན་ལ་གློག་རྒྱུན་གྱི་དྲོད་ནུས་ཟེར་ཞིང། གློག་གི་དྲོད་ཐབ་དང་དབུར་ཏི་ལྟ་བུའི་གློག་ཆས་སུ་སྤྱོད་པ་ཡིན། འགོག་ཤུགས་R ལྡན་པའི་འགོག་ཆས་ཤིག་ལ་གློག་རྒྱུན་ I ཡོད་ན། དེའི་གློག་གི་ཤུགས་ཁྱད་ V དང། ཁུར་ Q དུས་ཡུན་t རིང་ལ་རྒྱུ་བར་ཆ་བཞག དེས་ན། གློག་གི་ཤུགས་ཁྱད་V བརྒྱུད་དེ་ཁུར་Q འགུལ་སྐྱོད་བྱས་པའི་རྩོལ་བ་འདོན་ཚད་ནི་ VQ ཡིན་སྟབས། དུས་ཡུན་t ནང་དུ་གློག་ཁུངས་ཀྱི་ནུས་པ་VQ མཁོ་སྤྲོད་བྱེད་དགོས། དེར་བརྟེན། གློག་ཁུངས་དེས་གློག་ལམ་དུ་སྤྲད་པའི་གློག་གི་རྩོལ་ཕྱོད་(Power)ནི།

Electric power source animation 2.gif

ཡང་ན། དུས་ཡུན་t ནང་དུ་གློག་ཁུངས་དེ་ནས་གློག་ལམ་དུ་མཁོ་སྤྲོད་བྱས་པའི་ནུས་པ་ནི། Pt ཡིན་པ་དང། དེ་ནི་ VIt རེད། གློག་ཁུངས་དེས་བཏང་བའི་ནུས་པ་གང་དུ་འགྲོ་བཞིན་ཡོད་དམ་ཞེ་ན། འདི་ལྟའི་ནུས་པ་ནི་འགོག་ཆས་བརྒྱུད་དེ་དྲོད་ཀྱི་ངོ་བོར་ཕྱིར་གཏོང་བཞིན་ཡོད། དེས་ན། འགྱུར་མེད་ཀྱི་གློག་རྒྱུན་ I ཡིས་དུས་ཡུན་t ནང་དུ་ཕྱིར་སྤྲོད་པའི་དྲོད་ཀྱི་འབོར་ནི།

གོང་གི་མཉམ་བྱ་ལ་ཨོཾ་གྱི་གཏན་སྲོལ་སྤྱད་ན།

འདི་ནི་ཇུལ་གྱི་གློག་དྲོད་གཏན་སྲོལ་ (Joule’s Law of Heating)ཞེས་པ་དེ་ཡིན། གཏན་སྲོལ་འདིས་འགོག་ཆས་ཤིག་གིས་ཕྱིར་སྤྲོད་པའི་གློག་དྲོད་ནི།

  • ཀ༽ ངེས་ཅན་གྱི་འགོག་ཤུགས་ཤིག་བརྒྱུད་དེ་རྒྱུ་བའི་རང་ཉིས་བསྒྱུར་གྱི་གློག་རྒྱུན་དང་མཐུན་བསྡུར་ཡིན།
  • ཁ༽ ངེས་ཅན་གྱི་གློག་ཤུགས་ཤིག་འགོག་པའི་འགོག་ཤུགས་དང་མཐུན་བསྡུར་ཡིན།
  • ག༽ འགོག་ཆས་སུ་གློག་རྒྱུན་རྒྱུ་བའི་དུས་ཡུན་དང་མཐུན་བསྡུར་ཡིན།

རྒྱུན་གཏན་གློག་ཆས་ཤིག་གློག་ཁུངས་ངེས་ཅན་ཞིག་ལ་མཐུད་སྐབས། གོང་གི་མཉམ་བྱ་ནི། གཤམ་གྱི་མཉམ་བྱ་སྤྱད་དེ་གློག་རྒྱུན་བརྩིས་རྗེས་གཞི་ནས་སྤྱོད་པ་ཡིན།

གློག་གི་རྩོལ་ཕྱོད།[རྩོམ་སྒྲིག]

གོང་གི་ནང་དོན་དུ་ནུས་པ་སྤྱད་དེ་བཏོན་པའི་རྩོལ་བའི་ཚད་ལ་རྩོལ་ཕྱོད་(Power)ཞེས་སྦྱངས་ཡོད། འདིར་ཡང་གློག་གི་ནུས་པ་སྤྱད་དེ་བཏོན་པའི་རྩོལ་བའི་ཚད་ལ་གློག་གི་རྩོལ་ཕྱོད་(Electric Power) ཟེར་ཞིང། མཚོན་རྟགས་སུ་ P སྤྱོད། གོང་གི་མཉམ་བྱ་ནས་གློག་ལམ་གྱིས་གློག་ནུས་ཇི་ཙམ་སྤྱད་པའི་ཚད་སྟོན་པ་ཡིན། གློག་གི་རྩོལ་ཕྱོད་ནི་གཤམ་ལྟར་འཚོལ་ཐུབ།

ཡང་ན།

རྒྱལ་སྤྱིའི་འཇལ་བྱེད་ལུགས་སུ། གློག་གི་རྩོལ་ཕྱོད་ཀྱི་ཚད་གཞི་ནི་ཝ་ཊི་ཡིན་པ་དང། དེའི་མཚོན་རྟགས་སུ་W འབྲི་བ་ཡིན། གློག་ཆས་ཤིག་གི་གློག་གནོན་ 1V ཡིན་སྐབས། གློག་ཆས་དེའི་གློག་རྒྱུན་ 1A ཡིན་ན། གློག་ཆས་དེའི་ གློག་གི་རྩོལ་ཕྱོད་ནི་ཝ་ཊི་ 1 ཡིན། དེས་ན།

འཇལ་བྱེད་ཚད་གཞི་ཝ་ཊི་ནི་ཧ་ཅུང་ཆུང་ངུ་ཡིན། དེར་བརྟེན་སྤྱིར་བཏང་འཚོ་བའི་ཁྲོད་གློག་གི་རྩོལ་ཕྱོད་འཇལ་སྐབས། སྟོང་ཝ་སྟེ། ཀི་ལོ་ཝ་ཊི་ཞེས་པ་ཝ་ཊི་1000 དང་མཚུངས་པ་དེ་སྤྱོད་པ་ཡིན། གློག་ནུས་ནི་གློག་གི་རྩོལ་ཕྱོད་དང་དུས་ཚོད་ཀྱི་བསྒྱུར་ཐོབ་ཡིན་རྐྱེན། གློག་ནུས་འཇལ་བྱེད་ཀྱི་ཚད་གཞི་ནི་ཝ་ཊི་ཆུ་ཚོད་ཡིན་པ་དང། མཚོན་རྟགས་སུ་ W h འབྲི་བ་ཡིན། ཆུ་ཚོད་1 ནང་དུ་གློག་གི་རྩོལ་ཕྱོད་ཝ་ཊི་1 སྤྱད་ཚེ། གློག་ནུས་ཝ་ཊི་ཚོུད་གཅིག་ཡིན། རྒྱུན་གཏན་འཚོ་བའི་ཁྲོད་དུ་སྤྱོད་པའི་གློག་ནུས་འཇལ་བྱེད་ཀྱི་ཚད་གཞི་ནི་སྟོང་ཝ་ཆུ་ཚོད་དེ། ཀི་ལོ་ཝ་ཊི་ཆུ་ཚོད་ཡིན་ཞིང། མཚོན་རྟགས་སུ་kW h འབྲི་བ་ཡིན།

1kW h = ཝ་ཊི་1000 ×སྐར་ཆ་3600
= 3.6 × 106ཝ་ཊི་སྐར་ཆ
=3.6 ×106J

དཔྱད་གཞིའི་དཀར་ཆག།[རྩོམ་སྒྲིག]

  • རྫས་འགྱུར་རིག་པའི་ཐ་སྙད་རྣམ་གཞག་རྩ་འཛིན། (A guide to IUPAC Recommendations)
  • སྐྱེ་མེད་རྫས་འགྱུར་རིག་པའི་ཐ་སྙད་རྣམ་གཞག(Nomenclature of Inorganic Chemistry IUPAC Recommen¬dation2005)
  • རྫས་འགྱུར་རིག་པའམ་རྫས་འགྱུར་མཉམ་བྱའི་སྐད་ཡིག (The Language of Chemistry or Chemical Equa¬tion)
  • མཚོ་སྔོན་མི་རིགས་སློབ་གཞི་རྩོམ་སྒྱུར་ལྟེ་གནས་ཀྱིས་བཏོན་པའི་ཚན་རིག་སློབ་དེབ་འབྲེལ་ཡོད་ཆ་ཚང།
  • གོ་ལའི་དེབ་ཚོགས། (Word Book)
  • ཨེན་ཀ་ཊ་ ༢༠༠༩ (Encarta 2009)
  • སི་ཁྲིན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གིས་པར་སྐྲུན་བྱས་པའི་རྒྱ་དབྱིན་གསུམ་རང་བྱུང་ཚན་རིག་མིང་བརྡའི་དཔེ་ཚོགས་ཞེས་པའི་དངོས་ལུགས་རིག་པ་དང། རྩིས་རིག།
  • བོད་ལྗོངས་མི་དམངས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གིས་པར་སྐྲུན་བྱས་པའི་རྒྱ་བོད་ཤན་སྦྱར་ཚིགས་མཛོད།
  • རྒྱ་བོད་དབྱིན་གསུམ་གསར་བྱུང་རྒྱུན་བཀོལ་མིང་མཛོད།
  • བོད་ཀྱི་དཔེ་མཛོད་ནས་པར་སྐྲུན་བྱས་པའི་ཚན་རིག་གི་སློབ་དེབ།
  • ཝི་ཁེ་དྲ་ཚིག་དང་འབྲེལ་ཡོད་ཀྱི་དྲ་ཚིག་སོགས་བལྟ་ཀློག་དང་འཚོལ་བསྡུར་གྱིས་ཞིབ་འཇུག་ཞུས།