འཛམ་གླིང་སྒྱུ་རྩལ་གྱི་འཕེལ་རིམ། སྤྱི་ཚོགས་ལོ་རྒྱུས་དང་འཕྲུལ་རིག་གི་དཔྱད་ཞིབ།

སྒྱུ་རྩལ་གྱི་མཚོན་ཚུལ་འཕེལ་འགྱུར་ནི་འགྲོ་བ་མིའི་རིགས་ཀྱི་གཞི་རྩའི་འཕེལ་རིམ་ཞིག་ཡིན། འདིར་སྒྱུ་རྩལ་ནི་བརྟན་འཇགས་ཀྱི་དངོས་པོ་ཞིག་མ་ཡིན་པར། དུས་ཚོད་ཀྱི་རིམ་པ་དང་འབྲེལ་བའི་ཕན་ཚུན་ནུས་པ་འདོན་རེས་བྱེད་པའི་རྙོག་འཛིང་ཅན་གྱི་མ་ལག་ཅིག་ཏུ་གོ་དགོས།¹ མ་ལག་འདི་དག་ནི་མི་སྒེར་གྱི་མཛེས་དཔྱོད་མྱོང་བ་ནས་བཟུང་། རིག་གནས་ཀྱི་ལོ་ངོ་སྟོང་ཕྲག་གི་འཕེལ་རྒྱས་བར་གྱི་དུས་ཡུན་མི་འདྲ་བའི་ནང་བྱུང་བ་ཞིག་ཡིན།¹ སྒྱུ་རྩལ་གྱི་བྱ་སྤྱོད་ཀྱིས་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་རིན་ཐང་མངོན་པར་བྱེད་པ་དང་། ཤེས་རྟོགས་ཀྱི་འཕེལ་རྒྱས་དང་། འཕྲུལ་རིག་གི་ནུས་པ། དེ་བཞིན་སྤྱི་ཚོགས་དཔལ་འབྱོར་གྱི་སྒྲིག་གཞིའི་འགྱུར་བ་བཅས་ཀྱི་མེ་ལོང་ལྟ་བུ་ཡིན།¹ ཨཕ་རི་ཀའི་འགྲོ་བ་མིའི་རིགས་ཀྱི་བྱུང་བ་ནས་དེང་རབས་ཀྱི་གྲངས་རིག་དང་མི་ཐབས་རིག་ནུས་ (AI) བར་གྱི་གསར་གཏོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱིས་མིའི་བསམ་བློ་དང་ཁོར་ཡུག་བར་གྱི་འབྲེལ་བ་རྒྱུན་ཆད་མེད་པ་ཞིག་མཚོན་པར་བྱེད།³

སྒྱུ་རྩལ་གྱི་གཞི་རྩའི་ལྟ་བ་དང་ངོ་བོ་ཉིད་བཤད་པ།

སྒྱུ་རྩལ་ལ་མཚན་ཉིད་འཇོག་སྟངས་ཐད་མཁས་པའི་ཁྲོད་རྩོད་པ་ཡོད་མོད། དེང་རབས་ཀྱི་དཔྱད་ཞིབ་ནང་མཛེས་དཔྱོད་དང་ཀུན་སློང་ལ་ནན་བཤད་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། ལེ་ཀྲོན་ (Layton) གྱིས་སྒྱུ་རྩལ་གྱི་བརྩམས་ཆོས་ནི་མཛེས་དཔྱོད་ཀྱི་ཡིད་དབང་འཕྲོག་པ་དང་། གཟུགས་བརྙན་གང་ཞིག་ལེགས་པར་སྤྱད་དེ་མིའི་མཐོང་རྒྱ་དང་ཤེས་རྟོགས་གོང་འཕེལ་དུ་གཏོང་བྱེད་ཅིག་ཡིན་པར་ངོས་འཛིན་བྱེད།³ ཧ་སེལ་བྷར་གྷར་ (Haselberger) གྱིས་དངོས་སྤྱོད་ཀྱི་དགོས་མཁོའི་ཆེད་དུ་བཟོས་པའི་དངོས་པོ་དང་། མཛེས་དཔྱོད་ཀྱི་ཆེད་དུ་བཟོས་པའི་དངོས་པོ་གཉིས་དབྱེ་བ་ཕྱེས་ཡོད།³ དེང་རབས་ཀྱི་བཤད་སྟངས་ལྟར་ན། སྒྱུ་རྩལ་ནི་ཚོན་མདངས་བེད་སྤྱོད་བྱེད་པ་དང་། དབྱིབས་དང་རི་མོ་འགོད་པ། དེ་བཞིན་རང་གི་བསམ་བློའི་འཆར་ཡན་ལས་གསར་དུ་བཟོས་པའི་གཟུགས་བརྙན་བཅས་ལ་གོ་དགོས།³

སྒྱུ་རྩལ་གྱི་འགྱུར་བ་ནི་ནང་གི་མཐོང་བྱེད་ཀྱི་རིག་པ་དང་ཕྱིའི་གནོན་ཤུགས་གཉིས་ཀྱི་འབྲེལ་བ་ལས་བྱུང་བ་ཞིག་ཡིན། ཝོལ་ཧྥི་ལིན་ (Heinrich Wölfflin) གྱིས་བརྗོད་པ་ལྟར་ན། སྒྱུ་རྩལ་གྱི་བཟོ་ལྟ་ (Style) ནི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་བྱུང་བ་ལ་མ་བརྟེན་པར། རང་དབང་གི་འཕེལ་རིམ་ཞིག་ཡིན་པར་བཤད།⁵ ཡིན་ནའང་རི་གྷལ་ (Alois Riegl) གྱིས་ "སྒྱུ་རྩལ་གྱི་འདུན་པའམ་སེམས་ཤུགས་" (Kunstwollen) ཞེས་པའི་ལྟ་བ་བཏོན་ཏེ། དུས་རབས་རེ་རེར་མཛེས་དཔྱོད་ཀྱི་གདམ་ག་གཏན་འབེབས་བྱེད་མཁན་གྱི་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་བསམ་བློ་ཞིག་ཡོད་པར་བཤད།⁵ ལྟ་བ་འདི་དག་ལ་དེང་རབས་ཀྱི་ RADIANCE ཞེས་པའི་གཞི་རྩའི་སྒྲོམ་གཞིས་རྒྱབ་སྐྱོར་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་ལ། དེས་སྤྱི་ཚོགས་དང་། དངོས་པོ། དངོས་མིན་གྱི་ཆ་རྐྱེན་ ༣༥ ཙམ་གྱིས་སྒྱུ་རྩལ་གྱི་འཕེལ་རིམ་ལ་ཤུགས་རྐྱེན་ཐེབས་ཀྱི་ཡོད་པར་ངོས་འཛིན་བྱེད།⁶

སྒྱུ་རྩལ་གྱི་བྱུང་བ་དང་སྐྱེ་དངོས་འཕེལ་འགྱུར་གྱི་རྩ་བ།

སྒྱུ་རྩལ་གྱི་འགོ་འཛུགས་ནི་འགྲོ་བ་མི་རིགས་ཨཕ་རི་ཀ་ནས་ཕྱི་ལ་མ་འཐོན་པའི་གོང་ནས་བྱུང་བ་ཞིག་ཡིན།³ ཐོག་མའི་སྒྱུ་རྩལ་གྱི་བྱ་སྤྱོད་ནི་ལུས་པོའི་རྒྱན་གོས་དང་མཛེས་བཟོའི་རིགས་ཡིན།³ ས་དཀར་དང་ས་དམར་གྱིས་ལུས་པོར་ཚོན་གཏོང་བ་དང་། ཉ་ཕྱིས་ཀྱི་ཕྲེང་བ་བཟོ་བ་སོགས་ཀྱིས་མིའི་རིགས་ལ་མཚོན་རྟགས་ཀྱི་བསམ་བློ་ (Symbolic thought) སྔ་མོ་ནས་ཡོད་པ་མཚོན་ཐུབ།³ བྱ་སྤྱོད་འདི་དག་ནི་ཐོག་མར་སྲོག་ཆགས་ཀྱི་འཁྲིག་སྤྱོད་ཀྱི་སྤྱོད་པ་དང་། སྟོབས་ཤུགས་ངོམ་པའི་བྱ་སྤྱོད་ལས་འཕེལ་བ་ཞིག་ཡིན་སྲིད།³

ཤེས་རྟོགས་ཀྱི་འཕེལ་རྒྱས་ཀྱིས་སྒྱུ་རྩལ་གྱི་འཕེལ་རིམ་ལ་ནུས་པ་གལ་ཆེན་བཏོན་ཡོད། "བསམ་བློའི་མིག་" ལས་གཟུགས་བརྙན་གསར་སྐྲུན་བྱེད་པ་ལ་ཀླད་པའི་ནུས་པ་འགྱུར་བ་ཐེབས་དགོས།³ གནའ་བོའི་རྡོ་ཆས་བཟོ་སྟངས་ལ་དཔྱད་ན། འབུར་སྐུ་བཟོ་བའི་ལག་རྩལ་ནི་དངོས་པོ་ཞིག་ཁ་ཐོར་དུ་བཏང་ནས་ངོས་མི་འདྲ་བ་བཟོ་བའི་བསམ་བློའི་གོ་རིམ་ཞིག་ཡིན།³ ལོ་ངོ་ ༧༠,༠༠༠ གོང་གི་རི་མོ་ནི་མིའི་མཐོང་བྱེད་དབང་པོའི་ནང་གི་ནུས་པ་ལས་བྱུང་བའི་རི་མོ་ཡིན་པར་བཤད།³

ཐོག་མའི་མཚོན་རྟགས་སྒྱུ་རྩལ་གྱི་དཔང་རྟགས།

དུས་རབས།	ལོ་ཚད། (BP)	ས་གནས།	སྒྱུ་རྩལ་གྱི་དཔང་རྟགས།
རྡོ་ཆས་རྙིང་མའི་དུས་རབས།	༡༠༠,༠༠༠ - ༧༠,༠༠༠	བྷུ་ལོམ་བྷོ་སི་ཕུག (ལྷོ་ཨཕ་རི་ཀ)	རི་མོ་བརྐོས་པའི་ས་དམར་དང་ཉ་ཕྱིས་ཀྱི་ཕྲེང་བ། ⁷
རྡོ་ཆས་བར་མའི་དུས་རབས།	༦༠,༠༠༠	ཌིབ་ཀི་ལོབ་ཕུག (ལྷོ་ཨཕ་རི་ཀ)	རི་མོ་ཡོད་པའི་རྔ་མོང་གི་སྒོ་ང་། ⁷
རྡོ་ཆས་གསར་མའི་དུས་རབས།	༤༠,༠༠༠ - ༡༥,༠༠༠	ལཱ་སི་ཁོ་ཕུག (ཧྥུ་རན་སི)	གནའ་བོའི་རི་དྭགས་ཀྱི་བྲག་རིས་རི་མོ། ⁸
རྡོ་ཆས་གསར་མའི་དུས་རབས།	༢༥,༠༠༠ - ༡༠,༠༠༠	ཨེ་པོ་ལོ་ ༡༡ ཕུག (ནཱ་མི་བྷི་ཡ)	རི་དྭགས་ཀྱི་གཟུགས་རིས་ཡོད་པའི་རྡོ་ལེབ། ⁷

ལུས་པོའི་རྒྱན་གོས་ནས་བྲག་རིས་རི་མོར་འཕེལ་བ་ནི། མིའི་རིགས་ཀྱིས་རང་གི་འཇིག་རྟེན་དང་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་དད་མོས་མཚོན་པར་བྱེད་པའི་ཆེད་དུ་ཡིན།³ ལཱ་སི་ཁོ་ (Lascaux) ཡི་བྲག་རིས་རི་མོ་ནི་གནའ་བོའི་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་ཆོ་ག་དང་འབྲེལ་བ་ཡོད་པའི་རྩེར་སོན་གྱི་སྒྱུ་རྩལ་ཞིག་ཡིན།⁸

གནའ་བོའི་འཛམ་གླིང་གི་སྒྱུ་རྩལ་འཕེལ་རིམ།

ཡོ་རོབ་ཀྱི་རྡོ་ཆས་གསར་མའི་དུས་རབས་ནི་གྲགས་ཆེ་བ་ཡོད་མོད། སྒྱུ་རྩལ་གྱི་འཕེལ་རིམ་ནི་འཛམ་གླིང་གི་ས་ཕྱོགས་ཀུན་ཏུ་དུས་མཉམ་དུ་བྱུང་བ་ཞིག་ཡིན།³

ཨོ་སི་ཐྲེ་ལི་ཡའི་གདོད་མའི་རིག་གནས།

ཨོ་སི་ཐྲེ་ལི་ཡའི་གདོད་མའི་མི་རིགས་ཀྱི་སྒྱུ་རྩལ་ནི་འཛམ་གླིང་སྟེང་གི་རྒྱུན་མ་ཆད་པའི་སྒྱུ་རྩལ་གྱི་ལོ་རྒྱུས་རིང་ཤོས་ཤིག་ཡིན། འདི་ནི་ལོ་ངོ་ ༤༥,༠༠༠ ནས་ ༦༥,༠༠༠ བར་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ཡོད།¹⁰ བྲག་རིས་རི་མོ་འདི་དག་གི་ནང་དུ་རི་དྭགས་དང་། ཉ་རིགས། དེ་བཞིན་ཁོར་ཡུག་གི་འགྱུར་བ་མཚོན་པའི་རི་མོ་མང་པོ་ཡོད།¹³

ཇོ་མོན་ཤེས་རིག་ (Jōmon Culture)

ཉི་ཧོང་གི་ཇོ་མོན་དུས་རབས་ (c. 10,500–300 BCE) ནི་སོ་ནམ་གྱི་ལས་ཀ་མ་དར་བའི་སྔོན་ལ་རྫ་ཆས་བཟོ་བའི་ལག་རྩལ་མཐོ་བས་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་ཞིག་ཡིན།¹⁵ "ཇོ་མོན་" ཞེས་པ་ནི་ཐག་པའི་རི་མོ་ལ་གོ་ཞིང་། རྫ་ཆས་ཀྱི་སྟེང་དུ་ཐག་པས་རི་མོ་བཀོད་ཡོད།¹⁶ དུས་རབས་འདིའི་ "དོ་གྷུ་" (Dogū) ཞེས་པའི་འཇིམ་བཟོའི་མི་གཟུགས་ནི་སྐྱེ་འཕེལ་དང་ལྷ་མོའི་མཚོན་རྟགས་ཡིན་པར་བཤད།¹⁶

ཤར་ཕྱོགས་དང་ལྷོ་ཨེ་ཤེ་ཡའི་སྒྱུ་རྩལ་གྱི་ལུགས།

ཨེ་ཤེ་ཡའི་སྒྱུ་རྩལ་འཕེལ་རིམ་ནི་ཆོས་ལུགས་དང་ལྟ་གྲུབ་ལ་བརྟེན་ནས་བྱུང་བ་ཞིག་ཡིན། འདིས་ནུབ་ཕྱོགས་ཀྱི་དངོས་པོ་གཙོ་བོར་འཛིན་པའི་ལྟ་བ་ལས་ལྡོག་སྟེ། རང་བྱུང་ཁམས་དང་འཆམ་མཐུན་གྱི་འབྲེལ་བ་གཙོ་བོར་འཛིན་གྱི་ཡོད།¹⁸

རྒྱ་གར་གྱི་སྒྱུ་རྩལ།

རྒྱ་གར་གྱི་སྒྱུ་རྩལ་ནི་ལོ་ངོ་ ༣༠,༠༠༠ གོང་གི་བྷིམ་བྷེ་ཏི་ཀ་ (Bhimbetka) ཡི་བྲག་རིས་རི་མོ་ནས་འགོ་བཙུགས་པ་ཡིན།²⁰ ཨིན་དུ་སི་གཙང་པོའི་ཤེས་རིག་ (Indus Valley Civilization) གིས་རྡོ་བརྐོས་དང་རྫ་བཟོའི་ལག་རྩལ་མཐོ་པོ་བཏོན་ཡོད།²² རྒྱལ་པོ་མྱ་ངན་མེད་དང་གུབ་ཏ་རྒྱལ་རབས་ (Gupta period) ཀྱི་དུས་སུ་སངས་རྒྱས་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་སྒྱུ་རྩལ་དར་ཁྱབ་ཆེན་པོ་བྱུང་སྟེ། ལྷ་སྐུ་བཞེངས་སྟངས་དང་བྲག་ཕུག་གི་ལྷ་ཁང་བཟོ་བའི་ལག་རྩལ་རྩེར་སོན་པ་བྱུང་།²²

རྒྱ་ནག་གི་སྒྱུ་རྩལ།

རྒྱ་ནག་གི་སྒྱུ་རྩལ་ནི་གནའ་བོའི་ལི་ཆས་ (Bronze) དང་། གཡང་ཊི། རྫ་ཆས་བཅས་ལ་མཁས་པ་ཡིན།²⁵ ཧན་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་དུས་སུ་ཤོག་བུ་གསར་གཏོད་བྱས་པ་ལས་ཡིག་གཟུགས་དང་རི་མོའི་སྒྱུ་རྩལ་གོང་འཕེལ་དུ་སོང་།⁴ རྒྱ་ནག་གི་རི་མོའི་ཁྱད་ཆོས་ནི་ནུབ་ཕྱོགས་ལྟར་གཟུགས་དབྱིབས་གཅིག་གི་སྟེང་ལ་མི་ལྟ་བར། ཁོར་ཡུག་ཡོངས་རྫོགས་མཉམ་དུ་མཚོན་པར་བྱེད་པ་དེ་ཡིན།¹⁸

བོད་ཀྱི་ཐང་ཀའི་སྒྱུ་རྩལ།

བོད་ཀྱི་སྒྱུ་རྩལ་ནི་ནང་བསྟན་ཆོས་ལུགས་དང་དབྱེར་མ་མཆིས་པ་ཞིག་ཡིན། ཐང་ཀ་ (Thangka) ཞེས་པའི་ཚིག་འདི་ནི་ "ཐང་" (ཡངས་པོ་) དང་ "ཀ་" (རི་མོ་) ལས་གྲུབ་པ་ཞིག་ཡིན། འདི་ནི་དུས་རབས་ ༧ པའི་ནང་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་སྲོང་བཙན་སྒམ་པོའི་དུས་སུ་འགོ་བཙུགས་པ་དང་། རྒྱ་གར་དང་། བལ་པོ། རྒྱ་ནག་བཅས་ཀྱི་སྒྱུ་རྩལ་གྱི་ཤུགས་རྐྱེན་ཐེབས་ཡོད། ཐང་ཀ་ནི་རས་གཞིའི་སྟེང་དུ་བྲིས་པའི་ལྷ་སྐུ་དང་དཀྱིལ་འཁོར་གྱི་རིགས་ཡིན་ལ། དེ་དག་གཙོ་བོ་སྒོམ་རྒྱག་པ་དང་ཆོས་ཁྲིད་བྱེད་པའི་ལག་ཆ་ལྟ་བུ་ཡིན། བོད་ཀྱི་ཐང་ཀའི་བཟོ་ལྟ་ལའང་ སྨན་བྲིས་ (Menri) དང་། མཁྱེན་བྲིས་ (Khyenri) སོགས་མང་པོ་ཡོད། ཚོན་མདངས་ཀྱི་སྒོ་ནས་དབྱེ་ན། མཚལ་ཐང་ (Mar-tang) དང་། ནག་ཐང་ (Nag-tang)། གསེར་ཐང་ (Ser-tang) སོགས་ཡོད།

ནུབ་ཕྱོགས་ཀྱི་སྒྱུ་རྩལ་ལམ་ལུགས།

ནུབ་ཕྱོགས་ཀྱི་སྒྱུ་རྩལ་ལོ་རྒྱུས་ནི་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་མཚོན་རྟགས་ནས་ཚན་རིག་དང་མཐུན་པའི་དངོས་ཡོད་རི་མོ་དང་འགྲོ་བ་མིའི་རིང་ལུགས་ (Humanism) ཀྱི་ཕྱོགས་སུ་འཕེལ་བ་ཞིག་ཡིན།²

རེ་ནེ་སཱན་སི་ (Renaissance)

འདི་ནི་ལོ་ངོ་ ༡༤༠༠-༡༦༠༠ བར་གྱི་ཡོ་རོབ་ཀྱི་རིག་གནས་གསར་བརྗེའི་དུས་རབས་ཡིན།⁸ དུས་རབས་འདིར་མིའི་ལུས་ཕུང་གི་གྲུབ་ཆ་ (Anatomy) དང་། རྒྱང་རིང་ཐུང་གི་མཐོང་སྣང་ (Linear perspective) བཅས་ལ་ཚན་རིག་དང་མཐུན་པའི་དཔྱད་ཞིབ་བྱས་ཏེ། རི་མོ་དེ་དག་དངོས་ཡོད་ལྟ་བུ་ཞིག་བཟོ་བའི་ལག་རྩལ་དར་བ་ཡིན།² ལེ་ཨོ་ནར་ཌོ་ ཌ་ ཝིན་ཆི་ (Leonardo da Vinci) དང་། མི་ཁེལ་ཨེན་ཇེ་ལོ་ (Michelangelo) སོགས་ནི་དུས་རབས་འདིའི་སྒྱུ་རྩལ་པ་ཆེན་པོ་དག་ཡིན།²

ཤར་ནུབ་ཀྱི་མཛེས་དཔྱོད་ལྟ་བའི་ཁྱད་པར།

མཛེས་དཔྱོད་ཀྱི་ཕྱོགས།	ནུབ་ཕྱོགས་ཀྱི་ལུགས། (རེ་ནེ་སཱན་སི་རྗེས་མ)	ཤར་ཕྱོགས་ཀྱི་ལུགས། (རྒྱ་ནག་དང་ཉི་ཧོང་།)
མཐོང་སྣང་།	གནས་གཅིག་ལ་ལྟ་བའི་དངོས་རིག་རྒྱང་སྣང་། ¹⁸	གནས་གཅིག་ལ་མ་བརྟེན་པའི་འཕྱོ་བའི་མཐོང་སྣང་། ¹⁸
མིའི་གོ་གནས།	མི་གཙོ་བོར་འཛིན་པའི་ལྟ་བ། ¹⁹	མི་ནི་རང་བྱུང་ཁམས་ཀྱི་ཆ་ཤས་ཤིག་ཏུ་ལྟ་བ། ¹⁹
སྒྱུ་རྩལ་གྱི་དམིགས་ཡུལ།	རང་བྱུང་ཁམས་ལ་དབང་སྒྱུར་བ། ¹⁹	རང་བྱུང་ཁམས་དང་འཆམ་མཐུན་བྱེད་པ། ¹⁹
ལྟ་སྟངས་ཀྱི་གནས།	ཕྱི་ནས་ལྟ་བའི་གནས། ¹⁸	ནང་དུ་ཞུགས་ནས་ལྟ་བའི་གནས། ¹⁸

དེང་རབས་སྒྱུ་རྩལ་གྱི་གསར་བརྗེ། (1850–1950)

དེང་རབས་རིང་ལུགས་ (Modernism) ནི་བཟོ་ལས་གསར་བརྗེ་དང་། གྲོང་ཁྱེར་འཕེལ་རྒྱས། དེ་བཞིན་འཛམ་གླིང་དམག་ཆེན་བཅས་ཀྱི་རྗེས་སུ་བྱུང་བའི་སྒྱུ་རྩལ་གྱི་འགྱུར་བ་ཆེན་པོ་ཞིག་ཡིན།³⁰ འདིར་སྒྱུ་རྩལ་པ་ཚོས་སྔར་ཡོད་ཀྱི་ལམ་ལུགས་ལ་ངོ་རྒོལ་བྱས་ཏེ། གསར་གཏོད་ཀྱི་ལམ་བུ་མང་པོ་བཏོད་ཡོད།²

དེང་རབས་སྒྱུ་རྩལ་གྱི་ལུགས།	ཐབས་ལམ་གཙོ་བོ།	སྒྱུ་རྩལ་པ་གྲགས་ཆེན།
སྣང་བ་རིང་ལུགས། (Impressionism)	འོད་དང་ཁོར་ཡུག་གི་འགྱུར་བ་མཚོན་པ།	མོ་ནེ་ (Monet)། རེ་ནོར་ (Renoir) ²
མཚོན་དོན་རིང་ལུགས། (Expressionism)	སེམས་ཁམས་ཀྱི་གནས་སྟངས་མཚོན་པའི་ཆེད་གཟུགས་དབྱིབས་སྒྱུར་བ།	ཁན་ཌིན་སི་ཁི་ (Kandinsky) ³³
ཟུར་གསུམ་རིང་ལུགས། (Cubism)	དངོས་པོ་ཁ་ཐོར་དུ་བཏང་ནས་ཟུར་མང་པོ་ནས་མཚོན་པ།	པི་ཁ་སོ་ (Picasso) ²
རྨི་ལམ་རིང་ལུགས། (Surrealism)	སེམས་ཀྱི་གཏིང་རིམ་དང་རྨི་ལམ་གྱི་འཇིག་རྟེན་མཚོན་པ།	ཌ་ལི་ (Dalí) ³¹

ཝལ་ཐར་ བྷེན་ཇ་མིན་ (Walter Benjamin) གྱིས་བཤད་པ་ལྟར་ན། འཕྲུལ་རིག་གིས་པར་བརྒྱབ་པ་དང་གློག་བརྙན་བཟོས་པ་ལས་སྒྱུ་རྩལ་གྱི་ "བྱིན་རླབས་སམ་དཔལ་ཡོན་" (Aura) དེ་ཉམས་དམས་སུ་སོང་བ་དང་། སྒྱུ་རྩལ་ནི་མི་མང་གི་བདོག་པ་ཞིག་ཏུ་གྱུར་བར་བཤད།³⁶

སྒྱུ་རྩལ་གྱི་ལག་ཆ་དང་འཕྲུལ་རིག་གི་འཕེལ་རིམ།

སྒྱུ་རྩལ་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ནི་འཕྲུལ་རིག་གི་ལོ་རྒྱུས་དང་ཁ་འབྲལ་ཐབས་མེད། གནའ་བོའི་ས་ཚོན་ནས་དེང་རབས་ཀྱི་མི་ཐབས་རིག་ནུས་ (AI) བར་གསར་གཏོད་ཀྱི་ནུས་པ་ནི་ལག་རྩལ་ལ་བརྟེན་ཡོད།⁴

ས་ཚོན་ནས་སྣུམ་ཚོན་བར། གནའ་བོའི་མི་ཚོས་རྡོ་ཚོན་དང་། སོལ་བ། སྲོག་ཆགས་ཀྱི་ཚིལ་ལུ་སོགས་བེད་སྤྱོད་བྱས།⁴ དུས་རབས་ ༡༥ པའི་ནང་ཡན་ ཝན་ ཨེག་ (Jan van Eyck) གིས་སྣུམ་ཚོན་ (Oil paint) བེད་སྤྱོད་བྱས་པ་ལས་རི་མོར་དྭངས་ཆ་དང་ཞིབ་ཚགས་ཆེན་པོ་བྱུང་།⁴⁰
འཕྲུལ་རིག་གི་དུས་རབས། དུས་རབས་ ༡༩ པའི་ནང་པར་ཆས་ (Camera) བྱུང་བ་ལས་སྒྱུ་རྩལ་པ་ཚོས་དངོས་ཡོད་རི་མོ་ལས་བརྒལ་ནས་བསམ་བློའི་རི་མོའི་ཕྱོགས་ལ་བསམ་བློ་གཏོང་དགོས་བྱུང་།¹²
གྲངས་རིག་དང་ AI: དེང་རབས་སུ་མི་ཐབས་རིག་ནུས་ (AI) ཀྱིས་རི་མོ་བཟོ་བ་ནི་སྒྱུ་རྩལ་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ནང་གི་གོ་རིམ་གསར་པ་ཞིག་ཡིན།⁴ འདི་ནི་གནའ་བོའི་པར་ཆས་དང་འདྲ་བར། མིའི་གསར་གཏོད་ཀྱི་ནུས་པ་སྤེལ་བྱེད་ཀྱི་ལག་ཆ་གསར་པ་ཞིག་ཡིན།³⁹

མཇུག་བསྡུའི་གཏམ།

སྒྱུ་རྩལ་གྱི་འཕེལ་རིམ་གྱིས་མཚོན་པ་ནི། འགྲོ་བ་མིའི་རིགས་ཀྱིས་རང་ཉིད་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་ལ་ལྟ་སྟངས་དང་། རིན་ཐང་འཛིན་སྟངས། དེ་བཞིན་རེ་བ་དང་འཇིགས་སྣང་བཅས་ཡིན།² འཛམ་གླིང་སྤྱི་ཡོངས་ཀྱི་འབྲེལ་བ་ཟབ་ཏུ་སོང་བ་དང་བསྟུན། ཤར་ནུབ་ཀྱི་སྒྱུ་རྩལ་གྱི་དབྱེ་བ་དག་ཀྱང་དེང་རབས་སུ་འདྲེས་ནས་འགྲོ་བཞིན་ཡོད།¹⁹ སྒྱུ་རྩལ་ནི་མིའི་རིགས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་དཔང་རྟགས་གསོན་པོ་ཞིག་ཡིན་ལ། དེས་མ་འོངས་པའི་འགྲོ་བ་མིའི་རིགས་ཀྱི་ནུས་པ་དང་མདུན་ལམ་ཡང་མཚོན་པར་བྱེད་དོ།།⁶