རྟོགས་པ་

རྟོགས་པ་ཞེས་པ་ནི་སྤྱིར་བཏང་ཤེས་པ་ལས་ལྷག་པའི་ངེས་ཤེས་ཞིག་སྟེ། དངོས་པོའི་དོན་རང་བཞིན་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཁོང་དུ་ཆུད་ཅིང་ཆོས་ཀྱི་རྣམ་གྲངས་སུ་འཆི་བ་རྟོགས་པ། མི་རྟག་པ་རྟོགས་པ། སྡུག་བསྔལ་རྟོགས་པ། བདག་མེད་རྟོགས་པ་སོགས་སེམས་རྒྱུད་ཀྱི་མྱོང་བའི་ཡོན་ཏན་ཁྱད་པར་ཅན་ཞིག་གོ །

སྒྲ་བཤད།

སེམས་ལ་གང་ཞིག་ཁོང་དུ་མ་ཆུད་པ་གསལ་བར་ཤེས་པར་བྱེད་པའམ་གསང་བ་ཟབ་མོའི་དོན་གསལ་བར་མཁྱེན་པའི་ཡོན་ཏན་ཁྱད་པར་ཡིན་པས་རྟོགས་པ་ཞེས་བརྗོད་དོ། །

མཚན་ཉིད།

ཐོས་བསམ་བསྒོམ་པ་ལས་བྱུང་ཞིང་ཡུལ་གྱི་གནས་ལུགས་མཐར་ཐུག་ངེས་པའི་མྱོང་བ་ཁྱད་པར་ཅན་གྱི་མྱོང་རྟོགས་སོ། །

འཆི་བ་རྟོགས་པ།

འཆི་བའི་ངེས་པ་རྟོགས་པ། "དེ་ལྟར་བདག་ནི་ནམ་འཆི་ངེས་པ་མེད་ལ་འཆི་བའི་ཚེ་ལུས་ལོངས་སྤྱོད་དགྲ་གཉེན་ཐམས་ཅད་བོར་ནས་ཡུད་ཙམ་གྱིས་གློ་བུར་དུ་འགྲོ་བ་གློ་བུར་མགྲོན་པོ་ལྟ་བུའོ་ཞེས་བདག་གིས་རྟོགས་ཤིང་ངེས་པར་མ་གྱུར་པའི་དབང་གིས་"ཞེས་པས་བདག་ཅག་འཆི་བ་ངེས་པ་ཡིན་ཡང་ནམ་འཆི་ངེས་པ་མེད། འཆི་བའི་ཚེ་ལུས་དང་ལོངས་སྤྱོད་དགྲ་བོ་གཉེན་བཅས་ཐམས་ཅད་བཞག་ནས་གཅིག་པུ་གློ་བུར་དུ་མགྲོན་པོ་ལྟར་འགྲོ་དགོས་པ་འདི་ངེས་པར་རྟོགས་པར་མ་གྱུར་པའི་རྐྱེན་གྱིས་ཞེས་པའི་དོན། འཆི་བ་མ་རྟོགས་པའི་ཉེས་དམིགས། "དེ་དག་གིས་ཀུན་བ་ནས་བསླངས་ཏེ་སྲོག་གཅོད་སོགས་སྡིག་པ་མི་དགེ་བའི་ལས་ཀྱི་རྣམ་པ་དུ་མ་བྱས་ལ་དེ་ལྟ་བུའི་སྡིག་པ་དེ་དག་གི་རྣམ་སྨིན་ནི་མི་བཟད་པའོ་"ཞེས་འདིས་འཆི་བ་སྔོན་ནས་རྟོགས་པར་མ་གྱུར་པའི་དབང་གིས་དགེ་སྡིག་གི་འཇུག་ལྡོག་ལ་རྨོངས་པའི་གཏི་མུག་དང་། གཉེན་གྱི་ཕྱོགས་ལ་ཆགས་པའི་འདོད་ཆགས། དགྲའི་ཕྱོགས་ལ་སྡང་བའི་ཞེ་སྡང་གིས་སྲོག་གཅོད་སོགས་སྡིག་པ་མི་དགེ་བའི་ལས་ཀྱི་རྣམ་པ་དུ་མ་བྱས་པས་རྣམ་སྨིན་མི་བཟད་པ་འབྱུང་བར་འགྱུར་རོ། །འཆི་བ་རྟོགས་པའི་ཕན་ཡོན། "སྙམ་དུ་འགྱོད་པ་ཡང་ཡང་སྐྱེད་པར་བྱའོ། །"ཞེས་འདིས་འཆི་བ་སྔོན་ནས་ངེས་པར་རྟོགས་པ་ན་དུས་རྟག་ཏུ་འཇིགས་པ་དང་བཅས་ཤིང་སྡིག་པ་ལ་འགྱོད་པ་སྐྱེད་ནུས་ཤིང་། དེའི་འབྲས་བུར་དགེ་བ་ལ་སྙིང་སྟོབས་ཀྱི་སྦྱོར་བ་ཆེ་བ་སྐྱེ་བས་འགྱོད་པ་སེམས་ལ་ཡང་ཡང་བསྒོམ་པར་བྱ་དགོས་པར་བསྟན་ཏོ། །

རྙེད་པ་རྟོགས་པ།

རྙེད་པའི་རང་བཞིན་རྟོགས་པ། "ལོངས་སྤྱོད་ནི་ཚེ་ཕྱི་མར་རྗེས་སུ་འབྲང་བ་མེད་དེ། སེམས་ཅན་རྣམས་འཆི་བ་ན་ལུས་ཀྱང་ཤུལ་ཏུ་བོར་ཏེ་རྣམ་ཤེས་གཅིག་པོར་འགྲོ་ན་རྙེད་པ་གཞན་ཇི་ལྟར་འཁྱེར་དུ་ཡོད་དེ་ལས་དགེ་སྡིག་ཁོ་ན་མ་གཏོགས་པ་སྐབས་དེར་གྲོགས་གཞན་ཅི་ཡང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་" ཞེས་འདིས་ནོར་རྫས་ལོངས་སྤྱོད་ནི་ཚེ་ཕྱི་མར་འཁྲིད་རྒྱུ་མེད། སེམས་ཅན་རྣམས་འཆི་བའི་དུས་སུ་ལུས་ཀྱང་ཤུལ་དུ་བཞག་ནས་རྣམ་ཤེས་ཁོ་ནར་འགྲོ་བ་ལ་ནོར་རྫས་གཞན་ཇི་ལྟར་ཁྱེར་ནས་འགྲོ་ཐུབ། ལས་དགེ་སྡིག་ཁོ་ན་མ་གཏོགས་གཞན་དུ་སྐབས་དེར་གྲོགས་བྱེད་པ་གང་ཡང་མེད་ཅེས་བསྟན། རྙེད་པའི་ཉེས་དམིགས། "འོན་ཏེ་སྔར་རྙེད་པ་བསྒྲུབས་ཏེ་རྙེད་པ་དེས་ཕྱིས་དགེ་བ་བྱའོ་ཞེ་ན། རྙེད་པའི་དོན་དུ་ཁྲོ་བ་སོགས་སྡིག་པ་བསགས་པ་དེས་བསོད་ནམས་ཟད་པར་འགྱུར་"ཞེས་འདིས་གལ་ཏེ་སྔར་ནོར་རྙེད་པ་བསྒྲུབས་ཏེ་རྙེད་པ་དེ་སྔོན་དུ་སོང་བས་ཕྱིས་དགེ་བ་བྱའོ་སྙམ་དུ་སེམས་ཀྱང་། གསོན་པའི་དུས་རྙེད་པ་སྣ་རེའི་ཆེད་དུ་ཡང་དཀའ་བ་དང་སྡིག་པ་མང་པོས་བསྒྲུབས་མོད་ཀྱང་རྙེད་པ་དེ་འགྲུབ་པར་ཡང་མ་ངེས། འཆི་བའི་ཚེ་རྙེད་པ་དེ་ཤུལ་དུ་བཞག་ནས་དེའི་ཆེད་དུ་བསགས་པའི་སྡིག་པ་ཁོ་ན་དང་འགྲོགས་ནས་འགྲོ་བར་ཟད་པས། ནོར་རྙེད་པའི་དོན་དུ་ཁྲོ་བ་སོགས་སྡིག་པ་བསགས་པ་དེས་སྔར་གྱི་བསོད་ནམས་ཟད་པར་འགྱུར་ཞེས་བསྟན།

མི་གཙང་བ་རྟོགས་པ།

མི་གཙང་བའི་རང་བཞིན་རྟོགས་པ། "མི་གཙང་བའི་རང་བཞིན་དུ་གྱུར་པའི་སྐྱེ་བོ་གཞན་གྱི་ལུས་མི་རྟོགས་པ་ངོ་མཚར་མི་ཆེ་ཡི། དུས་རྒྱུན་དུ་མི་གཙང་བ་འཛག་པ་རང་ཉིད་མི་གཙང་བ་ཉིད་ཡིན་པར་རྟོགས་པར་མི་འགྱུར་བ་ངོ་མཚར་ཆེ་"ཞེས་འདིས་སེམས་ཅན་གཞན་གྱི་ལུས་མི་གཙང་བའི་རང་བཞིན་ཡིན་པ་མ་རྟོགས་པ་ནི་ངོ་མཚར་མི་ཆེ། འོན་ཀྱང་དུས་རྟག་ཏུ་མི་གཙང་བ་འཛག་པ་རང་ཉིད་ཀྱི་ལུས་ཀྱང་མི་གཙང་བ་ཉིད་ཡིན་པ་མ་རྟོགས་པ་ནི་ཤིན་ཏུ་ངོ་མཚར་ཆེ་ཞེས་བསྟན། ལུས་ཀྱི་གཟུགས་ལ་མ་རྟོགས་པའི་ཉེས་དམིགས། "ལུས་ལ་མི་གཙང་བའི་ཆ་ཡོད་ཀྱང་ཁ་དོག་དང་། དབྱིབས་དང་། རོ་དང་། རེག་བྱ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དང་ལྡན་པའི་ལུས་ལ་དེ་དག་གི་སྒོ་ནས་ཆགས་སོ་ཞེ་ན།" ཞེས་པ་འདིས་སེམས་ཅན་གྱི་ལུས་ལ་མི་གཙང་བའི་ཆ་ཡོད་ཀྱང་ཁ་དོག་ལེགས་པ་དང་དབྱིབས་བཟང་པོ། རོ་ཞིམ་པ། རེག་བྱ་འཇམ་པ་སོགས་ཡིད་དུ་འོང་བའི་ཆ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དང་ལྡན་པའི་ལུས་ལ་དེ་དག་གི་སྒོ་ནས་ཆགས་སྲིད་ཅེ་ན། དེ་ཡང་མི་རུང་བར་སེམས་ཅན་གྱི་ལུས་ལ་ཆགས་པ་སྤང་བའི་ཆེད་དུ་མི་གཙང་བའི་རང་བཞིན་ངེས་པར་རྟོགས་པ་གལ་ཆེ་ཞེས་པའོ། །

ཐེག་ཆེན་གྱི་ཟབ་མོ་རྟོགས་པ།

ཐེག་ཆེན་རྟོགས་དཀའ་བ། "ཐེག་ཆེན་གྱི་ངག་གང་ཞིག་འོད་སྲུང་ཆེན་པོ་ལ་སོགས་པས་ཀྱང་གཏིང་དཔོག་པར་མ་གྱུར་བའི་ཟབ་པ་དེ་ནི་ཁྱོད་ཀྱིས་མ་རྟོགས་པས་འདི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བཀའ་མིན་ནོ་ཞེས་སྤོང་བའི་རྒྱུ་མཚན་དེས་འདི་གཟུང་བྱ་མིན་པར་སུ་ཞིག་བྱེད་དེ།" ཞེས་འདིས་ཐེག་ཆེན་གྱི་གསུང་རབ་གང་འདྲ་ཞིག་འོད་སྲུང་ཆེན་པོ་ལ་སོགས་པ་བློ་ཆེ་བའི་འཕགས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་གཏིང་དཔོག་མི་ཐུབ་པའི་ཟབ་མོ་དེ་ཁྱོད་ཀྱིས་མ་རྟོགས་པས་འདི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བཀའ་མིན་ཞེས་དགག་པའི་རྒྱུ་མཚན་དེས་འདི་བླང་མི་རུང་བར་བྱེད་པ་ནི་མི་རིགས་ཞེས་བསྟན། ཟབ་མོའི་ཡོན་ཏན། "གལ་ཏེ་ཐེག་ཆེན་གྱི་ལུང་དང་ཡུམ་ལ་སོགས་པ་འདི་དག་བཀའ་ཡིན་ན་འོད་སྲུང་ཆེན་པོ་ལ་སོགས་པས་རྟོགས་པར་རིགས་པ་ལས་དེ་དག་གིས་ཀྱང་མ་རྟོགས་པས་བཀའ་མིན་ནོ་ཞེ་ན།" ཞེས་འདིས་གལ་ཏེ་ཐེག་ཆེན་གྱི་མདོ་དང་ཡུམ་གྱི་མདོ་ལ་སོགས་པ་འདི་དག་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བཀའ་དངོས་ཡིན་ན་འོད་སྲུང་ཆེན་པོ་ལ་སོགས་པ་བློ་ཆེ་བས་རྟོགས་པར་རིགས་པའི་གཞི་ལས་དེ་དག་གིས་ཀྱང་མ་རྟོགས་པས་བཀའ་མིན་ནོ་སྙམ་མམ་ཞེས་བསྟན།

སྐྱེ་མེད་རྟོགས་པ།

ཆོས་ཐམས་ཅད་སྐྱེ་མེད། "སྔར་བཤད་པ་དེ་ལྟར་འདུས་བྱས་འདུས་མ་བྱས་ཀྱི་ཆོས་རྣམས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སྐྱེ་བ་རྟོགས་པར་འགྱུར་བ་མ་ཡིན་ཏེ་སྔ་ཕྱི་དུས་མཉམ་དང་བདག་དང་གཞན། གཉིས་དང་གཉིས་མིན་གང་ལས་ཀྱང་མི་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་སྐྱེ་བ་མེད་དོ། །"ཞེས་འདིས་སྔར་བཤད་པ་དེ་ལྟར་འདུས་བྱས་དང་འདུས་མ་བྱས་ཀྱི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སྐྱེ་བ་བདེན་པར་རྟོགས་པར་འགྱུར་བ་མ་ཡིན། སྔ་ཕྱི་དུས་མཉམ་གང་ལས་ཀྱང་མི་སྐྱེ། བདག་ལས་མི་སྐྱེ། གཞན་ལས་མི་སྐྱེ། གཉིས་ཀ་ལས་མི་སྐྱེ། གཉིས་ཀ་མིན་པ་ལས་ཀྱང་མི་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་སྐྱེ་བ་མེད་ཞེས་བསྟན། རྒྱུ་འབྲས་ཀྱི་ཚད་མ་རྟོགས་པ། "དོན་དམ་པར་རང་རིག་དང་གཞན་རིག་གང་གིས་ཀྱང་མི་འགྲུབ་པའི་ཕྱིར་རོ། །"ཞེས་འདིས་ཅི་ཞིག་གི་ཕྱིར་ན་ཤེས་བྱའི་ཡུལ་དེ་རྟོགས་པར་བྱེད་པ་ལ། རྟགས་ཀྱི་ཤེས་པ་དེ་ཡོད་པ་ཉིད་རྒྱུ་མཚན་གང་ལས་རྟོགས། དོན་དམ་པར་རང་རིག་དང་གཞན་རིག་གང་གིས་ཀྱང་མི་འགྲུབ་པའི་ཕྱིར་ཞེས་བསྟན།

བསྡུས་དོན།

རྟོགས་པ་ནི་དངོས་པོའི་རང་བཞིན་ངེས་པར་ཁོང་དུ་ཆུད་པའི་ཤེས་པ་ཡིན། འདི་ལ་འཆི་བ་རྟོགས་པ། མི་རྟག་པ་རྟོགས་པ། མི་གཙང་བ་རྟོགས་པ། སྐྱེ་མེད་རྟོགས་པ་སོགས་རྣམ་པ་དུ་མ་ཡོད། རྟོགས་པ་སྔོན་ནས་མེད་ན་སྡིག་པ་སྤྱོད་པ་དང་ཆགས་སྡང་སྐྱེ་བའི་རྒྱུ་རྐྱེན་དུ་འགྱུར། རྟོགས་པ་སྐྱེས་ན་དགེ་བ་ལ་སྤྲོ་བ་དང་སྡིག་པ་ལ་འགྱོད་པ་སྐྱེ་བའི་ཕན་ཡོན་ཡོད། དམ་པའི་ཆོས་ཀྱི་ཟབ་མོའི་དོན་རྟོགས་པ་ནི་ཧ་ཅང་དཀའ་བས་བློ་གྲོས་ཆེ་བའི་འཕགས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་ཐུབ་དཀའ་བ་ཡིན།