རྟེན་འབྲེལ་བསྟོད་པའི་སྙིང་བསྡུས་
རྟེན་འབྲེལ་བསྟོད་པ། རྗེ་ཙོང་ཁ་པ་ཆེན་པོས་མཛད་པའི་ཟབ་མོ་རྟེན་འབྱུང་གི་ལྟ་བའི་རྣམ་བཤད། གླེང་གཞི། བོད་ཀྱི་ནང་བསྟན་ཆོས་རྒྱུད་ཁྲོད་ཡོངས་སུ་གྲགས་པའི་རྟེན་འབྲེལ་བསྟོད་པ་ནི་བོད་ཀྱི་ནང་བསྟན་ལྟ་གྲུབ་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ནང་གལ་འགངས་ཤིན་ཏུ་ཆེ་བའི་བསྟན་བཅོས་ཤིག་ཡིན། འདིའི་མཚན་རྒྱས་པར་སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་སྟོན་པ་བླ་ན་མེད་པ་ལ་ཟབ་མོ་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བ་གསུང་བའི་སྒོ་ནས་བསྟོད་པ་ལེགས་བཤད་སྙིང་པོ། ཞེས་ཞུ་ཞིང་། འདི་ནི་བོད་ཀྱི་མཁས་གྲུབ་གཉིས་ལྡན་གྱི་སྐྱེས་ཆེན་རྗེ་ཙོང་ཁ་པ་བློ་བཟང་གྲགས་པ་མཆོག་གིས་(1357–1419)མཛད་པ་ཡིན། བསྟོད་པ་འདི་ནི་ཚིགས་བཅད་ ༥༨ ཀྱི་བདག་ཉིད་ཅན་ཞིག་ཡིན་ལ། དེའི་ནང་དབུ་མ་ཐལ་འགྱུར་བའི་ལྟ་བ་སྟེ་སྟོང་པ་ཉིད་དང་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བ་གཉིས་གཅིག་གྲོགས་སུ་གཅིག་འཆར་བའི་གནད་རྣམས་སྙིང་པོར་བསྡུས་ནས་བསྟན་ཡོད།རྗེ་རིན་པོ་ཆེས་ལྟ་བ་ལ་དཀའ་བཅད་དྲག་པོ་མཛད་པའི་མཐར། ཟབ་མོ་རྟེན་འབྱུང་གི་དོན་ལ་རྟོགས་པ་ཁྱད་པར་ཅན་འཁྲུངས་པའི་སྒོ་ནས་བསྟོད་པ་འདི་ཉིད་མཛད་པ་ཡིན། དེང་སང་དགེ་ལུགས་པའི་དགོན་སྡེ་ཁག་གི་སློབ་གཉེར་ལམ་སྲོལ་ནང་དུ་བསྟོད་པ་འདི་ཉིད་བརྗོད་བྱ་ཟབ་ཅིང་རྗོད་བྱེད་ལེགས་པའི་གཞུང་ཆེན་ཞིག་ཏུ་བརྩི་བཞིན་ཡོད།བྱུང་རབས་དང་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་རྒྱབ་ལྗོངས། རྟེན་འབྲེལ་བསྟོད་པ་ནི་རྗེ་ཙོང་ཁ་པ་ཆེན་པོས་དངོས་སུ་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་དོན་རྟོགས་པའི་བརྗེད་བྱང་དང་། སྟོན་པ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་བཀའ་དྲིན་རྗེས་དྲན་གྱི་ཚུལ་དུ་བརྩམས་པ་ཤིག་ཡིན། ལྟ་བ་ལ་དཀའ་བཅད་དང་རྗེ་བཙུན་འཇམ་དབྱངས་ཀྱི་ལུང་བསྟན།རྗེ་རིན་པོ་ཆེས་སྐུ་གཞོན་ནུའི་དུས་ནས་གཞུང་ཆེན་བཀའ་པོད་ལྔ་ལ་སློབ་གཉེར་མཐར་ཕྱིན་པ་མཛད་མོད། འོན་ཀྱང་སྟོང་པ་ཉིད་དང་རྟེན་འབྱུང་གི་དོན་གཉིས་འགལ་མེད་དུ་རྟོགས་པའི་གནད་ལ་ཐུགས་དོགས་ཅུང་ཟད་ཡོད་པར་བརྟེན། རྗེ་བཙུན་འཇམ་པའི་དབྱངས་ལ་དངོས་སུ་དྲི་བ་མཛད་པར། འཇམ་དབྱངས་ཀྱིས་ད་ལྟ་ཁྱོད་ལ་དེ་དོན་དངོས་སུ་བསྟན་ཀྱང་རྟོགས་དཀའ་བས། ཚོགས་བསགས་སྒྲིབ་སྦྱོང་དང་། རྒྱ་གར་གྱི་གཞུང་ཆེན་ཁག་ལ་དཀའ་བཅད་ནན་པོ་བྱེད་དགོས་པའི་ལུང་བསྟན་གནང་།འོལ་ཁ་ཆོས་ལུང་གི་རི་ཁྲོད།དེ་ནས་རྗེ་རིན་པོ་ཆེ་འཁོར་དག་པ་རྣམ་བརྒྱད་དང་བཅས་འོལ་ཁ་ཆོས་ལུང་དུ་དཀའ་བ་སྤྱད་ནས་སྒྲུབ་པ་ལ་བཞུགས། དེའི་རིང་ཕྱག་དང་མཎྜལ་ས་ཡ་མང་པོ་བསགས་པ་སོགས་སྒྲིབ་སྦྱོང་ལ་ནན་ཏན་མཛད། དགུང་ལོ་ ༤༡ བཞེས་པ་ཕྱི་ལོ་ ༡༣༩༧ ལོར་རྗེ་བཙུན་བུདྡྷ་པཱ་ལི་ཏས་རྗེ་རིན་པོ་ཆེ་ལ་ཞལ་གཟིགས་དང་བཅས་བསྟན་བཅོས་དབུ་མ་བུདྡྷ་པཱ་ལི་ཏ་ཡིས་དབང་བསྐུར་བའི་མཚན་མ་བྱུང་ཞིང་། ཕྱི་ཉིན་གཞུང་དེའི་རྟེན་འབྱུང་གི་ཚིག་ལ་གཟིགས་པ་ཙམ་གྱིས་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་དོན་ལ་མངོན་སུམ་དུ་རྟོགས་པ་འཁྲུངས་ཏེ། དགའ་བ་ཚད་མེད་པ་དང་བཅས་རྟེན་འབྲེལ་བསྟོད་པ། འདི་ཉིད་བརྩམས་པར་མཛད།རྗེ་ཙོང་ཁ་པའི་མཛད་པ་དང་བསྟན་བཅོས་ཀྱི་ལོ་ཚིགས་རེའུ་མིགབོད་ལོ།དོན་རྐྱེན།གནད་དོན།༡༣༥༧མདོ་སྨད་དུ་སྐུ་འཁྲུངས།རྗེ་རིན་པོ་ཆེ་སྐུ་བལྟམས་པ།༡༣༩༢འོལ་ཁ་ཆོས་ལུང་གི་རི་ཁྲོད།སྒྲུབ་པ་ལ་ནན་ཏན་མཛད་པ། ༡༣༩༧བུདྡྷ་པཱ་ལི་ཏས་བྱིན་གྱིས་བརླབས་པ།སྟོང་ཉིད་ཀྱི་ལྟ་བ་རྟོགས་པ། ༡༣༩༧རྟེན་འབྲེལ་བསྟོད་པ་བརྩམས་པ།ལྟ་བའི་དོན་ལ་བསྟོད་པ་མཛད་པ།༡༤༠༢ལམ་རིམ་ཆེན་མོ་མཛད་པ།ལམ་གྱི་རིམ་པ་ཆ་ཚང་བར་བསྟན་པ།ལྟ་བའི་སྙིང་པོ། སྟོང་པ་ཉིད་དང་རྟེན་འབྱུང་ཟུང་འབྲེལ།བསྟོད་པ་འདིའི་ནང་གི་ལྟ་བའི་སྙིང་པོ་ནི་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བ་ཉིད་རིགས་པའི་རྒྱལ་པོ་ལ་བཟུང་ནས་སྟོང་པ་ཉིད་སྒྲུབ་པ་དེ་ཡིན།རིགས་པའི་རྒྱལ་པོ་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བ།རྗེ་རིན་པོ་ཆེས་གསུངས་པའི་རྟེན་འབྱུང་གི་རིགས་པ་ནི། ཆོས་ཐམས་ཅད་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་ལ་བརྟེན་ནས་སྐྱེ་བ་ཡིན་པས། རང་དབང་བར་གྲུབ་པའི་རང་བཞིན་མེད་པ་དེ་ཡིན།
༡ ཆོས་ཐམས་ཅད་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བ། རྟེན་འབྱུང་།
༢ གང་ལ་བརྟེན་ནས་སྐྱེ་བ་དེ་ལ་རང་དབང་བའི་རང་བཞིན་མེད། རང་བཞིན་མེད་པ།
༣ དེ་ཕྱིར་ཆོས་ཐམས་ཅད་སྟོང་པ་ཉིད་ཡིན། སྟོང་པ་ཉིད། འདི་ལྟ་བུའི་རིགས་པ་ལ་བརྟེན་ནས་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་དོན་རྟོགས་ན། ཆོས་རྣམས་རང་བཞིན་གྱིས་གྲུབ་པའི་རྟག་མཐའ་དང་། གཏན་ནས་མེད་པའི་ཆད་མཐའ་གཉིས་ལས་གྲོལ་བར་འགྱུར།བདེན་པ་གཉིས་ཀྱི་རྣམ་གཞགརྗེ་རིན་པོ་ཆེས་བདེན་པ་གཉིས་ཀྱི་གནད་འདི་ལྟར་བསྟན་ཡོད།དོན་དམ་བདེན་པ། ཆོས་ཐམས་ཅད་རང་བཞིན་གྱིས་གྲུབ་པས་སྟོང་པ་ཉིད་དེ་ཡིན།ཀུན་རྫོབ་བདེན་པ། རང་བཞིན་གྱིས་མ་གྲུབ་ཀྱང་། རྒྱུ་དང་འབྲས་བུའི་རྟེན་འབྲེལ་གྱི་བྱ་བྱེད་ཐམས་ཅད་བསླུ་བ་མེད་པར་འབྱུང་བ་དེ་ཡིན། བསྟོད་པ་འདིའི་ཚིགས་བཅད་༢༠པར། འདི་ཀུན་ངོ་བོས་སྟོང་པ་དང་། །འདི་ལས་འདི་འབྲས་འབྱུང་བ་ཡི། །ངེས་པ་གཉིས་པོ་ཕན་ཚུན་དུ། །གེགས་མེད་པར་ནི་གྲོགས་སུ་འཆར། ཞེས་སྟོང་པ་དང་རྟེན་འབྱུང་གཉིས་འགལ་བ་མེད་པར་གྲོགས་སུ་འཆར་བའི་གནད་དེ་གསུངས་ཡོད།
བསྟོད་པ་ཚིགས་བཅད་༥༨ཀྱི་ས་བཅད།བསྟོད་པ་འདི་ཉིད་ས་བཅད་གསུམ་གྱི་སྒོ་ནས་དབྱེ་བ་ཕྱེ་ཆོགདང་པོ། མཆོད་པར་བརྗོད་པ་དང་དམ་བཅའ་བ། ཚིགས་བཅད་ ༡ སྟོན་པ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཟབ་མོ་རྟེན་འབྱུང་གཟིགས་ནས་གསུངས་པའི་སྒོ་ནས་ཕྱག་འཚལ་བ།གཉིས་པ། དངོས་གཞི་བསྟོད་པའི་རིམ་པ། ཚིགས་བཅད་ ༢–༥༣ རྟེན་འབྱུང་གསུངས་པའི་དགོས་པ། མ་རིག་པ་སེལ་བའི་ཐབས་མཆོག་ཏུ་བསྟན་པ།༢-༤རྟེན་འབྱུང་གི་ཁྱད་ཆོས། རང་བཞིན་མེད་པའི་དོན་དང་རྟེན་འབྱུང་གི་དོན་གཅིག་པ་ཡིན་པར་བསྟན་པ། ༥-༢༡ ལོག་རྟོག་དགག་པ། རྟེན་འབྱུང་ཁས་ལེན་ཀྱང་སྟོང་པ་ཉིད་ལ་འཇིགས་པ་རྣམས་ལ་གདམས་པ།
༢༢-༣༦ སྟོན་པ་ལ་བཀའ་དྲིན་རྗེས་དྲན། སྟོན་པ་མཆོག་གིས་དཀའ་བ་དུ་མ་སྤྱད་ནས་ཆོས་འདི་གསུངས་པའི་བཀའ་དྲིན་དྲན་པ། ༣༧-༥༣ གསུམ་པ། མཇུག་གི་དོན་དང་བསྔོ་བ། ཚིགས་བཅད་ ༥༤–༥༨ རང་ཉིད་ཀྱི་བཤེས་གཉེན་གྱི་བཀའ་དྲིན་དྲན་པ་དང་། ཚེ་རབས་ཀུན་ཏུ་ཟབ་མོ་རྟེན་འབྱུང་གི་ལམ་དང་མི་འབྲལ་བའི་སྨོན་ལམ་མཛད་པ།འགྲེལ་པ་དང་རྒྱུན་འཛིན་པ།རྟེན་འབྲེལ་བསྟོད་པ་ལ་བོད་ཀྱི་མཁས་པ་དུ་མས་འགྲེལ་པ་མཛད་ཡོད།གུང་ཐང་བསྟན་པའི་སྒྲོན་མེ། ཁོང་གིས་མཛད་པའི་འགྲེལ་པ་ནི་ཡོངས་སུ་གྲགས་པ་ཞིག་ཡིན།ཕུར་ལྕོག་བྱམས་པ་རྒྱ་མཚོ་ཁོང་གིས་བསྟོད་པ་འདིའི་ས་བཅད་ཞིབ་མོར་བཀྲལ་ཡོད།
༸གོང་ས་༸སྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་མཆོག་དེང་རབས་སུ་བསྟོད་པ་འདིའི་བཤད་ལུང་དང་བཀའ་ཁྲིད་གནང་ནས། ཚན་རིག་དང་ནང་ཆོས་ཀྱི་ལྟ་བ་སྦྲེལ་བའི་མཛད་པ་བསྐྱངས་དང་སྐྱོང་བཞིན་ཡོད། དཔེ་ཐོག་གི་ཡིག་ཆ་ཁག་ཅིགབསྟན་བཅོས་ཀྱི་མཚན།མཛད་པ་པོ། རྟེན་འབྲེལ་བསྟོད་པའི་འགྲེལ་པ།ཏཱ་ལའི་བླ་མ་སྐུ་ཕྲེང་དང་པོ། རྟེན་འབྲེལ་བསྟོད་པའི་ས་བཅད་དང་གཞུང་ཤན་སྦྱར།སེར་བྱེས་རིག་མཛོད་ཆེན་མོ། རྟེན་འབྲེལ་བསྟོད་པའི་འགྲེལ་པ་ཕྱོགས་བསྒྲིགས།
དེང་རབས་ཀྱི་གནས་བབ་དང་ཤུགས་རྐྱེན།དེང་རབས་སུ་རྟེན་འབྲེལ་བསྟོད་པ་ནི་བོད་ཀྱི་ནང་བསྟན་མཁས་པ་ཙམ་མ་ཟད། ནུབ་ཕྱོགས་ཀྱི་ལྟ་གྲུབ་སྨྲ་བ་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་དོ་སྣང་བྱེད་ཡུལ་ཞིག་ཏུ་གྱུར་ཡོད། ལྷག་པར་དུ་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བའི་ལྟ་བ་འདི་ཉིད་དེང་རབས་ཀྱི་ཚན་རིག་ (Quantum Physics) དང་། འཁོར་ཡུག་སྲུང་སྐྱོབ། ཕན་ཚུན་བརྟེན་རེས་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་ལྟ་བ་སོགས་དང་ཟུང་འབྲེལ་བྱེད་བཞིན་ཡོད།འདི་ནི་འགྲོ་བ་མི་ཐམས་ཅད་ཕན་ཚུན་བརྟེན་ནས་གནས་པ་དང་། ང་རྒྱལ་དང་ཆགས་སྡང་གི་རྩ་བ་བདག་ཏུ་འཛིན་པའི་བློ་དེ་ཟབ་མོ་རྟེན་འབྱུང་གི་ལྟ་བས་སྤང་བར་བྱེད་པའི་ཐབས་ལམ་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པ་ཞིག་ཡིན།
མཇུག་བསྡོམས། རྗེ་ཙོང་ཁ་པ་ཆེན་པོས་མཛད་པའི་རྟེན་འབྲེལ་བསྟོད་པ་ནི་ནང་པའི་ལྟ་བ་དང་དད་པ་གཉིས་ཟུང་དུ་འབྲེལ་བའི་བསྟན་བཅོས་ཤིག་ཡིན། འདིའི་ནང་དུ་དངོས་པོའི་གནས་ལུགས་ཇི་བཞིན་པ་སྟེ་སྟོང་པ་ཉིད་དང་རྟེན་འབྱུང་གི་གནད་རྣམས་ཧ་ཅང་གསལ་བར་བསྟན་ཡོད་པས། འདི་ནི་བོད་ཀྱི་ནང་ཆོས་སློབ་གཉེར་བྱེད་མཁན་ཡོངས་ཀྱི་སྙིང་ནོར་ལྟ་བུ་ཞིག་ཡིན