མྷཏ་མ་གྷན་དྷི་

མོ་ཧཱན་དཱ་སུ་ཀ་རམ་ཅཱན་དཱ་གཱན་དྷི། (Mohandas Karamchand Gandhi, ༡༨༦༩-༡༩༤༨) ནི་རྒྱ་གར་གྱི་ཁྲིམས་རྩོད་པ་དང་། དབྱིན་ཇིའི་བཙན་རྒྱལ་རིང་ལུགས་ལ་ངོ་རྒོལ་གནང་མཁན་གྱི་རྒྱལ་ཞེན་པ། ཆབ་སྲིད་ཀྱི་བཟང་སྤྱོད་སྨྲ་བ་ཞིག་ཡིན། ཁོང་གིས་ "བདེན་པའི་ཨུ་ཚུགས" (Satyagraha) ཞེས་པའི་འཚེ་བ་མེད་པའི་ལམ་ནས་རྒྱ་གར་གྱི་རང་བཙན་འཐབ་རྩོད་ལ་སྣེ་ཁྲིད་གནང་སྟེ། འཛམ་གླིང་ཡོངས་ལ་ཞི་བདེ་དང་འཚེ་བ་མེད་པའི་ལྟ་གྲུབ་ཀྱི་ཤུགས་རྐྱེན་ཆེན་པོ་ཐེབས་ཡོད།

མི་ཚེའི་ལོ་རྒྱུས་མདོར་བསྡུས།

བྱིས་པའི་དུས་དང་ཤེས་ཡོན།

གྷན་དྷི་མཆོག་ཕྱི་ལོ་ ༡༨༦༩ ཟླ་ ༡༠ ཚེས་ ༢ ཉིན་རྒྱ་གར་གྷུ་ཇ་རཱཏ་མངའ་སྡེའི་པོར་བྷན་དྷར་ (Porbandar) ཞེས་པའི་ས་ཆར་འཁྲུངས། ཁོང་གི་ཡབ་ཀྱི་མཚན་ལ་ཀ་རམ་ཅཱན་དཱ་གཱན་དྷི་དང་། ཡུམ་གྱི་མཚན་ལ་པུཏ་ལི་བྷའི་ (Putlibai) ཟེར། ཁོང་གི་ཡུམ་ནི་ཆོས་སེམས་ཤིན་ཏུ་ཆེ་བ་ཞིག་ཡིན་པས། དེས་ཁོང་གི་མི་ཚེའི་ནང་འཚེ་བ་མེད་པ་དང་ཤ་ཟས་སྤོང་བ་སོགས་ཀྱི་ལྟ་བ་ཆགས་པར་ཤུགས་རྐྱེན་ཆེན་པོ་ཐེབས་ཡོད།

ཕྱི་ལོ་ ༡༨༨༨ ལོར་ཁོང་དབྱིན་ཡུལ་གྱི་རྒྱལ་ས་ལོན་ཌོན་དུ་ཁྲིམས་ལུགས་སློབ་གཉེར་གནང་བར་ཕེབས་ཤིང་། དེར་ཁོང་གིས་ཡུམ་གྱི་མདུན་དུ་དམ་བཅའ་བཞག་པ་ལྟར་ཤ་ཟས་དང་ཨར་རག་སོགས་སྤངས་ཏེ་འཚོ་བ་རོལ། ཕྱི་ལོ་ ༡༨༩༡ ལོར་ཁྲིམས་རྩོད་པའི་ལག་འཁྱེར་ཐོབ་སྟེ་ཕྱིར་རྒྱ་གར་དུ་ལོག

ལྷོ་ཨ་ཕི་རི་ཀའི་ནང་གི་མཛད་རྗེས། (༡༨༩༣–༡༩༡༤)

ཕྱི་ལོ་ ༡༨༩༣ ལོར་གྷན་དྷི་མཆོག་ལྷོ་ཨ་ཕི་རི་ཀར་ལས་ཀའི་ཆེད་དུ་ཕེབས། དེར་ཁོང་གིས་མི་རིགས་དབྱེ་འབྱེད་ཀྱི་དཀའ་ངལ་མང་པོ་མྱངས། ལྷག་པར་དུ་མེ་འཁོར་ནང་ནས་ཕྱིར་བསྐྲད་པའི་དོན་རྐྱེན་དེས་ཁོང་གི་སེམས་ལ་འགྱུར་བ་ཆེན་པོ་བཏང་སྟེ། དྲང་བདེན་མ་ཡིན་པའི་ཁྲིམས་ལུགས་ལ་ངོ་རྒོལ་གནང་འགོ་བཙུགས། དེར་ཁོང་གིས་ "བདེན་པའི་ཨུ་ཚུགས" (Satyagraha) ཞེས་པའི་འཚེ་བ་མེད་པའི་ཐབས་ལམ་ཐོག་མ་དེ་གསར་གཏོད་གནང་།

རྒྱ་གར་གྱི་རང་བཙན་འཐབ་རྩོད།

ཕྱི་ལོ་ ༡༩༡༥ ལོར་རྒྱ་གར་དུ་ཕྱིར་ཕེབས་གནང་རྗེས། ཁོང་རྒྱ་གར་རྒྱལ་ཡོངས་ལྷན་ཚོགས་ (Indian National Congress) ཀྱི་དབུ་ཁྲིད་དུ་གྱུར། ཁོང་གིས་སྣེ་ཁྲིད་པའི་ལས་འགུལ་གཙོ་བོ་ཁག་ནི།

མཉམ་ལས་མ་བྱེད་པའི་ལས་འགུལ། (Non-Cooperation Movement, ༡༩༢༠-༢༢): དབྱིན་གཞུང་གི་དངོས་ཟོག་དང་སློབ་གྲྭ་སོགས་ལ་བཀག་སྡོམ་བྱས་པ།

ཚྭ་ཡི་གོམ་བགྲོད། (Salt March, ༡༩༣༠): དབྱིན་གཞུང་གིས་ཚྭ་ལ་དཔྱ་ཁྲལ་བཀལ་བར་ངོ་རྒོལ་ཆེད་མེ་ལེ་ ༢༤༠ ཙམ་ལ་ཞབས་ཐང་དུ་ཕེབས་པ།

རྒྱ་གར་ནས་ཕྱིར་ཐོན་གྱི་ལས་འགུལ། (Quit India Movement, ༡༩༤༢): དབྱིན་ཇི་ཚོ་རྒྱ་གར་ནས་འཕྲལ་དུ་ཕྱིར་ཐོན་དགོས་པའི་བཀའ་རྒྱ་བཏང་བ།

ལྟ་གྲུབ་དང་དགོངས་པ།

གྷན་དྷི་མཆོག་གི་ལྟ་གྲུབ་ཀྱི་རྨང་གཞི་ནི་གཤམ་གསལ་ཁག་ཡིན། ༡། བདེན་པ། (Satya): ཁོང་གིས་ "བདེན་པ་ནི་དཀོན་མཆོག་ཡིན" (Truth is God) ཞེས་གསུངས། ༢། འཚེ་བ་མེད་པ། (Ahimsa): ལུས་ངག་ཡིད་གསུམ་གང་གི་སྒོ་ནས་ཀྱང་གཞན་ལ་གནོད་པ་མི་སྐྱེལ་བར་བྱམས་པ་དང་བརྩེ་བས་དགྲ་བོ་ལའང་སེམས་འགྱུར་གཏོང་བའི་ནུས་པ་ཞིག་ཡིན། ༣། བདེན་པའི་ཨུ་ཚུགས། (Satyagraha): འདི་ནི་བདེན་པ་དང་འཚེ་བ་མེད་པའི་སྟོབས་ཤུགས་ལ་བརྟེན་ནས་དྲང་བདེན་མ་ཡིན་པ་ལ་ངོ་རྒོལ་བྱེད་པའི་ཐབས་ལམ་ཞིག་ཡིན།

སྤྱི་ཚོགས་ལེགས་བཅོས།

ཁོང་གིས་ཆབ་སྲིད་རང་བཙན་ཙམ་མ་ཟད། རྒྱ་གར་ནང་གི་སྤྱི་ཚོགས་ལམ་ལུགས་ལའང་ལེགས་བཅོས་མང་པོ་གནང་།

རིགས་དམན་པའི་དཀའ་ངལ་སེལ་བ།: རིགས་དམན་པ་ (Untouchables) ཚོར་ "ལྷའི་བུ་ཕྲུག" (Harijan) ཞེས་མཚན་གསོལ་ཏེ་ཁོང་ཚོར་ཐོབ་ཐང་འདྲ་མཉམ་དགོས་པའི་འབོད་སྐུལ་གནང་།

བུད་མེད་ཀྱི་ཐོབ་ཐང་།: བུད་མེད་ཚོར་ཤེས་ཡོན་དང་སྤྱི་ཚོགས་ནང་ཐོབ་ཐང་དགོས་པའི་རྒྱབ་སྐྱོར་གནང་།

ཆོས་ལུགས་མཐུན་སྒྲིལ།: ཧིན་དྷུ་དང་ཁ་ཆེའི་བར་མཐུན་སྒྲིལ་དགོས་པའི་ཞལ་འདེབས་མང་པོ་གནང་།

གཟེངས་བསྟོད་དང་ཤུགས་རྐྱེན།

གྷན་དྷི་མཆོག་གི་མཛད་རྗེས་ལ་བརྟེན་ནས་འཛམ་གླིང་ཡོངས་ཀྱིས་ཁོང་ལ་ "བདག་ཉིད་ཆེན་པོ" (Mahatma) ཞེས་པའི་མཚན་གནས་ཕུལ། ཁོང་གི་འཚེ་བ་མེད་པའི་ལྟ་གྲུབ་ཀྱིས་ཨ་རིའི་དབུ་ཁྲིད་མཱར་ཊིན་ལུ་ཐར་ཀིང་ (Martin Luther King Jr.) དང་། ལྷོ་ཨ་ཕི་རི་ཀའི་སྲིད་འཛིན་ནེ་སོན་མན་ཌེ་ལ་ (Nelson Mandela) སོགས་ལ་སློབ་སྟོན་གྱི་སྒྲོན་མེ་ལྟ་བུར་གྱུར།

ལྷག་པར་དུ་བོད་ཀྱི་དབུ་ཁྲིད་༧གོང་ས་རྒྱལ་བ་རིན་པོ་ཆེ་མཆོག་གིས་ཀྱང་གྷན་དྷི་མཆོག་ནི་ཁོང་གི་མི་ཚེའི་མིག་དཔེ་ལྟ་ས་གཙོ་བོ་ཞིག་ཡིན་པར་ཡང་ཡང་གསུངས་ཡོད།

སྐུ་གཤེགས་པ།

ཕྱི་ལོ་ ༡༩༤༨ ཟླ་ ༡ ཚེས་ ༣༠ ཉིན་རྒྱ་གར་གྱི་རྒྱལ་ས་ལྡི་ལི་གསར་པར། ཆོས་ལུགས་མཁྲེགས་འཛིན་པ་ཞིག་གིས་མེ་མདའ་བརྒྱབ་སྟེ་གྷན་དྷི་མཆོག་སྐུ་བཀྲོངས། ཁོང་གི་སྐུ་ཕུང་ཞུགས་འབུལ་གནང་ས་ར་ཇི་གྷ་ཊ་ (Raj Ghat) ནི་དེང་སང་མི་མང་གིས་གུས་བཀུར་ཞུ་སའི་གནས་མཆོག་ཅིག་ཏུ་གྱུར་ཡོད།

ཟུར་ལྟའི་ཡིག་ཆ།

གྷན་དྷིའི་རང་རྣམ། The Story of My Experiments with Truth.

Hind Swaraj (རྒྱ་གར་རང་སྲིད་རང་སྐྱོང་།).