ནང་པའི་བདེན་པ་གཉིས་ཀྱི་རྣམ་གཞག་ལ་དཔྱད་པ། རྒྱ་གར་གྱི་རྩ་བ་ནས་བོད་ཀྱི་ལྟ་གྲུབ་བར་གྱི་འཕེལ་རིམ་དང་དབྱེ་ཞིབ།

སྔོན་གླེང་། ནང་པའི་ལྟ་གྲུབ་ཀྱི་མ་ལག་ཁྲོད་བདེན་པ་གཉིས་ཀྱི་གལ་གནད།

ནང་པའི་ཆོས་ཀྱི་ལྟ་གྲུབ་ཟབ་མོའི་མ་ལག་ཁྲོད། བདེན་པ་གཉིས་ཏེ་ཀུན་རྫོབ་བདེན་པ་ (Conventional Truth) དང་དོན་དམ་བདེན་པ་ (Ultimate Truth) ཡི་རྣམ་གཞག་ནི་ལྟ་བ་དང་སྤྱོད་པ་ཀུན་གྱི་གཞི་རྩ་ལྟ་བུ་ཡིན། འཇིག་རྟེན་གྱི་གནས་ལུགས་འཆད་པ་དང་ཐར་པའི་ལམ་བགྲོད་པ་གང་ཡིན་ཡང་། བདེན་པ་གཉིས་ཀྱི་དབྱེ་བ་དང་ཟུང་འབྲེལ་གྱི་གོ་བ་ནི་མེད་དུ་མི་རུང་བའི་སྔོན་འགྲོ་ཞིག་ཡིན། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་《ཡབ་སྲས་མཇལ་བའི་མདོ་》ལས། འཇིག་རྟེན་མཁྱེན་པས་བདེན་པ་འདི་གཉིས་ཏེ། ཀུན་རྫོབ་བདེན་པ་དང་དོན་དམ་བདེན་པ་ཡིན་ལ། བདེན་པ་གསུམ་པ་གང་ཡང་མེད་ཅེས་གསུངས་ཡོད། ¹ འདིས་བདེན་པ་གཉིས་ཀྱི་རྣམ་གཞག་གིས་ཤེས་བྱ་ཐམས་ཅད་ཁྱབ་པ་མ་ཟད། རྗེས་སུ་རྒྱ་གར་གྱི་གྲུབ་མཐའ་སྨྲ་བ་བཞི་དང་བོད་ཀྱི་མཁས་པ་རྣམས་ཀྱིས་འདིའི་ཐོག་དཔྱད་པ་རིམ་པར་བཏང་ཡོད།

བདེན་པ་གཉིས་ཀྱི་རྣམ་གཞག་གལ་ཆེ་བའི་རྒྱུ་མཚན་ནི། དེས་སྣང་བ་དང་གནས་ལུགས་བར་གྱི་འགལ་བ་སེལ་བར་བྱེད། ཐ་མལ་པའི་མཐོང་སྣང་དུ་ལས་རྒྱུ་འབྲས་དང་སྐྱེ་ཤི་སོགས་བདེན་པ་ལྟར་སྣང་ཡང་། འཕགས་པའི་མཉམ་བཞག་གི་ངོར་ཆོས་ཐམས་ཅད་རང་བཞིན་མེད་པ་དང་སྟོང་པ་ཉིད་དུ་མངོན། གལ་ཏེ་བདེན་པ་གཉིས་ཀྱི་དབྱེ་བ་མ་ཤེས་ན། ཆོས་ཐམས་ཅད་མེད་པར་ལྟ་བའི་ཆད་ལྟ་དང་། ཡོད་པར་ཞེན་པའི་རྟག་ལྟའི་གཡང་དུ་ལྷུང་བར་འགྱུར། དེས་ན་བདེན་པ་གཉིས་ཀྱི་གོ་བ་ནི་ཤེས་བྱའི་གནས་ལུགས་ཙམ་མ་ཡིན་པར། ཐར་པ་འཐོབ་པའི་ལམ་གྱི་སྙིང་པོའང་ཡིན། ³

རྒྱ་གར་གྱི་གྲུབ་མཐའ་སྨྲ་བ་བཞིའི་བདེན་གཉིས་འཇོག་ཚུལ།

རྒྱ་གར་གྱི་ནང་པའི་ལྟ་གྲུབ་འཕེལ་རིམ་ཁྲོད། གྲུབ་མཐའ་སྨྲ་བ་བཞི་ (བྱེ་བྲག་སྨྲ་བ། མདོ་སྡེ་པ། སེམས་ཙམ་པ། དབུ་མ་པ།) སོ་སོས་བདེན་པ་གཉིས་ལ་མཚན་ཉིད་མི་འདྲ་བ་རེ་བཞག་ཡོད། ⁵

བྱེ་བྲག་སྨྲ་བའི་བདེན་གཉིས།

བྱེ་བྲག་སྨྲ་བས་《ཆོས་མངོན་པ་མཛོད་》ལ་བརྟེན་ནས་བདེན་པ་གཉིས་འཇོག་སྟེ། གང་ཞིག་བཅོམ་པའམ་བློས་གཞིག་པ་ན་དེར་འཛིན་གྱི་བློ་འདོར་དུ་རུང་བའི་ཆོས་ནི་ཀུན་རྫོབ་བདེན་པ་ཡིན། དཔེར་ན་བུམ་པ་དང་ཆུ་ལྟ་བུ་སྟེ། བུམ་པ་བཅོམ་ན་བུམ་འཛིན་གྱི་བློ་འདོར་བ་དང་། ཆུ་བློས་རྫས་ཀྱི་ཆོས་གཞན་དུ་བསལ་ན་ཆུ་འཛིན་གྱི་བློ་འདོར་བའི་ཕྱིར། ¹

དེ་ལས་ལྡོག་སྟེ། བཅོམ་པའམ་བློས་གཞིག་ཀྱང་དེར་འཛིན་གྱི་བློ་འདོར་དུ་མི་རུང་བའི་ཆོས་ནི་དོན་དམ་བདེན་པ་ཡིན། འདིའི་ནང་དུ་རྡུལ་ཕྲ་རབ་དང་། སེམས་ཀྱི་刹那 (Momentary mind) ། འདུས་མ་བྱས་ཀྱི་ཆོས་ (ནམ་མཁའ་དང་涅槃སོགས་) ཚུད་ཡོད། ⁵ གཤམ་གྱི་རེའུ་མིག་ལས་དབྱེ་བ་གསལ་པོར་མཐོང་ཐུབ།

དབྱེ་བ།	མཚན་ཉིད།	དཔེར་བརྗོད།	ངོ་བོ།
ཀུན་རྫོབ་བདེན་པ།	བཅོམ་པའམ་བློས་བཤིག་ན་བློ་འདོར་བ།	བུམ་པ། ཆུ། དམག་དཔུང་།	བཏགས་ཡོད།
དོན་དམ་བདེན་པ།	བཅོམ་པའམ་བློས་བཤིག་ཀྱང་བློ་མི་འདོར་བ།	རྡུལ་ཕྲ་རབ། འདུས་མ་བྱས།	རྫས་ཡོད།

མདོ་སྡེ་པའི་བདེན་གཉིས།

མདོ་སྡེ་པས་《ཚད་མ་རྣམ་འགྲེལ་》ལས། དོན་དམ་པར་དོན་བྱེད་ནུས་པའི་ཆོས་ནི་དོན་དམ་བདེན་པ་དང་། དེ་ལས་ལྡོག་པ་དོན་བྱེད་མི་ནུས་པ་རྣམས་ཀུན་རྫོབ་བདེན་པར་འདོད། ⁶ འདིའི་ལུགས་ལ། རང་མཚན་དང་མི་རྟག་པའི་ཆོས་རྣམས་དོན་དམ་བདེན་པ་ཡིན་ལ། སྤྱི་མཚན་དང་རྟོག་པས་བཏགས་པའི་ཆོས་རྣམས་ཀུན་རྫོབ་བདེན་པ་ཡིན། ⁶

སེམས་ཙམ་པའི་བདེན་གཉིས།

སེམས་ཙམ་པས་ཕྱི་རོལ་གྱི་དོན་མེད་པར་བཞེད་ཅིང་། བདེན་པ་གཉིས་ཀྱི་རྣམ་གཞག་ནི་མཚན་ཉིད་གསུམ་ལ་བརྟེན་ནས་འཇོག ⁷ འདིའི་ལུགས་ལ་གཞན་དབང་དང་ཡོངས་གྲུབ་ནི་བདེན་པ་ཡིན་ཡང་། ཀུན་བཏགས་ནི་བཏགས་པ་ཙམ་ཡིན། དོན་དམ་བདེན་པ་ནི་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པའི་མཚན་ཉིད་དེ་གཟུང་འཛིན་གཉིས་མེད་ཀྱི་དེ་བཞིན་ཉིད་ལ་ཟེར། ⁸

དབུ་མ་པའི་བདེན་གཉིས།

དབུ་མ་པས་ཆོས་ཐམས་ཅད་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བ་དང་རང་བཞིན་གྱིས་སྟོང་པར་བཞེད། ཀུན་རྫོབ་ཏུ་ཆོས་རྣམས་སྒྱུ་མ་ལྟར་སྣང་བ་དང་། དོན་དམ་པར་སྤྲོས་པ་ཐམས་ཅད་དང་བྲལ་བར་འདོད། ³ ཁྱད་པར་དུ་དབུ་མ་ཐལ་འགྱུར་བས་ཀུན་རྫོབ་ཏུ་ཡང་རང་གི་མཚན་ཉིད་ཀྱིས་གྲུབ་པ་ཅུང་ཟད་ཀྱང་མེད་པར་བཞེད། ⁵

བོད་ཀྱི་ལྟ་གྲུབ་ཁྲོད་བདེན་གཉིས་ཀྱི་རྩོད་གླེང་། རྗེ་ཙོང་ཁ་པ་དང་ཀུན་མཁྱེན་གོ་རམས་པ།

བོད་ཀྱི་མཁས་པ་རྣམས་ཀྱིས་བདེན་པ་གཉིས་ཀྱི་འབྲེལ་བའི་ཐོག་དཔྱད་པ་ཤིན་ཏུ་ཟབ་མོ་མཛད་ཡོད།

རྗེ་ཙོང་ཁ་པའི་བཞེད་པ། ངོ་བོ་གཅིག་ལ་ལྡོག་པ་ཐ་དད།

རྗེ་ཙོང་ཁ་པས་《དབུ་མ་འཇུག་པའི་རྣམ་བཤད་དགོངས་པ་རབ་གསལ་》ལས། བདེན་པ་གཉིས་ནི་ངོ་བོ་གཅིག་ (Single Ontological Identity) ལ་ལྡོག་པ་ཐ་དད (Different Conceptual Identities) དུ་བཞེད། ¹² དཔེར་ན་མྱུ་གུ་གཅིག་གི་སྟེང་དུ། དེའི་སྣང་ཆ་ནི་ཀུན་རྫོབ་དང་། དེའི་སྟོང་ཆ་ནི་དོན་དམ་ཡིན་པས། དེ་གཉིས་གཞི་གཅིག་གི་ཆོས་ཉིད་དང་ཆོས་ཅན་གྱི་ཚུལ་དུ་གནས་ཡོད། ¹²

ཀུན་མཁྱེན་གོ་རམས་པའི་བཞེད་པ། གཅིག་པ་བཀག་པའི་ཐ་དད།

ས་སྐྱ་པའི་མཁས་པ་གོ་བོ་རབ་འབྱམས་པས་རྗེ་ཙོང་ཁ་པའི་བཞེད་པ་ལ་དགག་པ་མཛད་དེ། བདེན་པ་གཉིས་ནི་གཅིག་པ་བཀག་པའི་ཐ་དད་ (Incompatible Difference) དུ་བཞེད། ¹² ཁོང་གིས་ཀུན་རྫོབ་ནི་འཁྲུལ་པའི་ངོ་དང་དོན་དམ་ནི་མ་འཁྲུལ་བའི་ངོ་ཡིན་པས་དེ་གཉིས་གཞི་གཅིག་གི་སྟེང་དུ་མི་གནས་པར་བཞེད། འདིའི་དཔེ་རུ་“རབ་རིབ་ཅན་གྱིས་སྐྲ་ཤད་མཐོང་བ་”དང་“མིག་དག་པས་སྐྲ་ཤད་མི་མཐོང་བ་”གཉིས་བཀོད་ཡོད། ⁹

དབྱེ་བ།	རྗེ་ཙོང་ཁ་པ། (དགེ་ལུགས།)	ཀུན་མཁྱེན་གོ་རམས་པ། (ས་སྐྱ་པ།)
འབྲེལ་བ།	ངོ་བོ་གཅིག་ལ་ལྡོག་པ་ཐ་དད།	གཅིག་པ་བཀག་པའི་ཐ་དད།
གནས་ལུགས།	གཞི་གཅིག་གི་ཆོས་ཉིད་དང་ཆོས་ཅན།	འཁྲུལ་ངོ་དང་མ་འཁྲུལ་ངོའི་དབྱེ་བ།
དམིགས་ཡུལ།	སྟོང་པ་དང་རྟེན་འབྱུང་མི་འགལ་བར་སྒྲུབ་པ།	ཐ་མལ་པའི་བློ་དང་འཕགས་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཁྱད་པར་སྟོན་པ།

བདེན་གཉིས་དང་བདེན་བཞི་དེ་བཞིན་འཁོར་འདས་ཀྱི་རྣམ་གཞག

བདེན་པ་གཉིས་ཀྱི་རྣམ་གཞག་ནི་འཕགས་པའི་བདེན་པ་བཞི་ (སྡུག་བསྔལ། ཀུན་འབྱུང་། འགོག་པ། ལམ་) དང་འབྲེལ་བ་དམ་པོ་ཡོད། ¹⁴

སྡུག་བསྔལ་དང་ཀུན་འབྱུང་། འཁོར་བའི་རྣམ་གཞག་འདི་དག་ཀུན་རྫོབ་ཏུ་རྟེན་འབྱུང་གི་ཚུལ་དུ་བདེན་ཡང་། དོན་དམ་པར་རང་བཞིན་གྱིས་གྲུབ་པ་མེད།
འགོག་པ་དང་ལམ། མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་རྣམ་གཞག་འདི་དོན་དམ་བདེན་པ་དང་འབྲེལ་བ་ཆེ། ¹⁴
སྲིད་པ་འཁོར་ལོ། (Bhavachakra) འདིས་ཀུན་རྫོབ་ཏུ་ལས་རྒྱུ་འབྲས་ཀྱི་流轉 (Cycling) དང་དོན་དམ་པར་དེ་ལས་གྲོལ་བའི་མྱང་འདས་ཀྱི་ལམ་སྟོན་པར་བྱེད། ¹⁷

ཉམས་ལེན་གྱི་གལ་གནད། བདེན་གཉིས་ཟུང་འབྲེལ།

修行 (Practice) ཀྱི་གནད་ནི་བདེན་པ་གཉིས་ཟུང་དུ་འབྲེལ་བ་དེ་ཡིན། ཀུན་རྫོབ་ཐབས་ཀྱི་ཆ་ནས་བསོད་ནམས་ཀྱི་ཚོགས་བསགས་པ་དང་། དོན་དམ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཆ་ནས་སྟོང་པ་ཉིད་རྟོགས་པར་བྱས་ཏེ། མཐར་བདེན་པ་གཉིས་དབྱེར་མེད་པའི་佛 (Buddha) ཡི་གོ་འཕང་འཐོབ་པར་བྱེད། ³

དེང་རབས་ཀྱི་ཞིབ་འཇུག ཝཱ་ཎ་མཐོ་སློབ་ཀྱི་བྱེད་ནུས།

དེང་སང་རྒྱ་གར་ཝཱ་ཎ་དབུས་བོད་ཀྱི་ཆེས་མཐོའི་གཙུག་ལག་སློབ་གཉེར་ཁང་ (CIHTS) སོགས་ཀྱིས་བདེན་པ་གཉིས་ཀྱི་སྐོར་ལ་དེང་རབས་ཀྱི་ཞིབ་འཇུག་མང་པོ་གནང་བཞིན་ཡོད། ²¹ ཁྱད་པར་དུ་དུས་དེབ་《དྷཱིཿ》(Dhih) ལས། གསང་སྔགས་ཀྱི་གཞུང་དང་བདེན་པ་གཉིས་ཀྱི་འབྲེལ་བའི་སྐོར་གྱི་དཔྱད་རྩོམ་མང་པོ་སྤེལ་ཏེ། སྔོན་གྱི་ལྟ་གྲུབ་དང་དེང་རབས་ཀྱི་རིགས་པ་ཟུང་འབྲེལ་གྱིས་གསལ་བཤད་བྱེད་བཞིན་ཡོད།

མཇུག་བསྡུའི་གཏམ།

མདོར་ན། བདེན་པ་གཉིས་ཀྱི་རྣམ་གཞག་ནི་ནང་པའི་ལྟ་གྲུབ་ཀྱི་སྙིང་པོ་ཡིན། འདི་ལ་བརྟེན་ནས་ང་ཚོས་འཇིག་རྟེན་གྱི་སྣང་ཚུལ་དང་གནས་ཚུལ་བར་གྱི་འབྲེལ་བ་གསལ་པོར་ཤེས་ཐུབ། བོད་ཀྱི་མཁས་པ་རྣམས་ཀྱིས་འདིའི་ཐོག་རིགས་པའི་གཏན་ཚིགས་ཟབ་མོ་བཀོད་ཡོད་པ་དེས་ང་ཚོའི་རྣམ་དཔྱོད་གོང་འཕེལ་དུ་གཏོང་བར་ཕན་པ་ཆེན་པོ་ཡོད། བདེན་པ་གཉིས་ཟུང་དུ་འབྲེལ་བའི་智慧 (Wisdom) ནི་ཐར་པའི་ལམ་གྱི་སྒྲོན་མེ་ཉག་གཅིག་ཡིན། ³