ནགས་ཤོད་ཚོ་དགུ
ནགས་ཤོད་ཚོ་དགུ (Naksho Tsho Gu) ནི་བོད་ཀྱི་མདོ་ཁམས་སྟོད་རྒྱུད་དམ་ད་ལྟའི་བོད་རང་སྐྱོང་ལྗོངས་ནག་ཆུ་ས་ཁུལ་གྱི་འབྲི་རུ་རྫོང་ཁོངས་སུ་ཆགས་པའི་སྔར་གྱི་སྲིད་འཛིན་དང་ཚོ་པའི་སྒྲིག་གཞི་གལ་ཆེན་ཞིག་ཡིན། འདི་ནི་ལོ་རྒྱུས་ཐོག་གྲགས་ཆེ་བའི་ "ཧོར་ཚོ་སོ་དགུ" (Hor Tsho Sog Gu) ཞེས་པའི་ནང་གསེས་ཀྱི་ཚོ་ཁག་གཙོ་བོ་ཞིག་ཡིན།
༡. ཚོ་པ་དགུའི་གྲུབ་ཆ།
[རྩོམ་སྒྲིག]ལོ་རྒྱུས་དེབ་ཐེར་ལྟར་ན། ནགས་ཤོད་ཚོ་དགུ་ནི་གཤམ་གསལ་གྱི་ཚོ་ཁག་དགུ་ལས་གྲུབ་ཡོད།
- འབྲི་རུ། (Driru)
- སྟག་ཕྲུག (Tak-truk) (ཡང་ན་སྟག་དྲུག་ཀྱང་ཟེར།)
- བོམ་ཕན། (Bom-phan)
- ཁྲ་རིང་། (Khra-ring)
- འགོམ། (Gom)
- རཀྵི། (Rak-shi)
- ན་རོག (Na-rok)
- བུ་རྫུམ། (Bu-dzum)
- སེན་ཚ། (Sen-tsha)
༢. ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་འཕེལ་རིམ།
[རྩོམ་སྒྲིག]ནགས་ཤོད་ཚོ་དགུའི་ལོ་རྒྱུས་དེ་དུས་རབས་ཆེན་པོ་བཞིའི་ནང་དབྱེ་ནས་བཤད་ཆོག གནའ་བོའི་དུས། (སུམ་པའི་རུ།): གནའ་སྔ་མོ་ཡུལ་འདི་ཞང་ཞུང་གི་ཁོངས་དང་། བོད་བཙན་པོའི་དུས་སུ་ "སུམ་པའི་རུ" ཡི་ཁོངས་སུ་གཏོགས། སྐབས་དེར་ "ནགས་ཤོད་སྟོང་བུ་ཆུང་" ཞེས་འབོད་སྲོལ་ཡོད། སོག་དུས། (ཡོན་དང་མིང་རྒྱལ་རབས།): དུས་རབས་ ༡༣ པའི་ནང་སོག་པོ་ཇིང་གེར་རྒྱལ་པོའི་གདུང་རྒྱུད་ཀྱིས་དབང་བསྒྱུར་སྐབས། ཡུལ་འདི་ཧོར་གྱི་རྒྱལ་པོའི་མངའ་འབངས་སུ་གྱུར་པས་ "ཧོར་སྡེ" ཞེས་ཐོགས། ཧོར་རྒྱལ་ཨེར་ཏི་ཅོག་ལ་སོགས་པས་མི་རབས་ ༡༣ ཙམ་དབང་བསྒྱུར་བྱས། རྒྱ་དུས། (ཆིང་གོང་མའི་དུས།): མན་ཇུ་གོང་མའི་སྐབས་སུ་ཧོར་ཚོ་སོ་དགུ་འདི་ཟི་ཁྲོན་ཞིང་ཆེན་གྱི་ཁོངས་སུ་བཅུག་པ་དང་། ས་གནས་ཀྱི་འགོ་དཔོན་རྣམས་ལ་ "ཆེའུ་ཧུ" (Che-hu) དང་། "སྦེ་ཧུ" (Be-hu)། "སྦེ་ཅང" (Be-jang) བཅས་ཀྱི་གོ་གནས་སྤྲད། སྐབས་དེར་ནགས་ཤོད་ཚོ་དགུའི་འགོ་དཔོན་ཚོར་གོང་མའི་ལུང་གིས་ཟིན་པའི་ཆོ་ལོ་དང་ཐོབ་ཐང་ཆེན་པོ་ཡོད། བོད་དུས། (དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་།): སྤྱི་ལོ་ ༡༩༡༦ (མེ་འབྲུག་ལོར) བོད་གཞུང་གིས་ "ཧོར་སྤྱི་ཁྱབ" བཙུགས་ནས་ནགས་ཤོད་ཚོ་དགུ་བོད་གཞུང་གི་ཐད་ཀའི་འཛིན་སྐྱོང་འོག་ཏུ་བསྡུས། ༡༩༡༧ ལོར་སྔར་གྱི་ "སྦེ་ཧུ" རྣམས་ "རྫོང" དང་། "སྦེ་ཅང" རྣམས་ "ལྡིང་དཔོན" དུ་མིང་བསྒྱུར་བྱས།