དབུ་མ་ཐལ་འགྱུར་བ་དང་རང་རྒྱུད་པའི་ཁྱད་པར་ལས་འཕྲོས་པའི་དགེ་ལུགས་དང་ས་སྐྱའི་བཞེད་པ་དཔྱད་ཞིབ།

བོད་ཀྱི་ནང་བསྟན་གྲུབ་མཐའི་སྤྱི་ཁོག་ནང་དབུ་མ་པ་ལ་ཐལ་འགྱུར་བ་ (Wylie: dbu ma thal 'gyur ba) དང་རང་རྒྱུད་པ་ (Wylie: dbu ma rang rgyud pa) ཞེས་པའི་དབྱེ་བ་འདི་ནི་ཆེས་གནད་འགག་ཆེ་བའི་ལྟ་གྲུབ་ཀྱི་བརྗོད་གཞི་ཞིག་ཡིན། དབྱེ་བ་འདི་ནི་ཐོག་མར་རྒྱ་གར་གྱི་སློབ་དཔོན་ཀླུ་སྒྲུབ་ཀྱི་ དབུ་མ་རྩ་བ་ཤེས་རབ་ ཀྱི་འགྲེལ་པ་མཛད་མཁན་སློབ་དཔོན་སངས་རྒྱས་བསྐྱངས་དང་ལེགས་ལྡན་འབྱེད་གཉིས་ཀྱི་རིགས་ལམ་མི་འདྲ་བ་ལས་བྱུང་བ་ཞིག་ཡིན། བོད་དུ་རྗེ་ཙོང་ཁ་པ་ཆེན་པོས་དགེ་ལུགས་པའི་རང་ལུགས་བཞག་པ་དང་། ས་སྐྱ་པའི་མཁས་པ་ཀུན་མཁྱེན་གོ་རམས་པ་སོགས་ཀྱིས་དགག་བཞག་མཛད་པ་ལས་ལྟ་བ་འདི་དག་དཔྱད་པ་ཤིན་ཏུ་ཞིབ་མོའི་ལམ་ནས་གོང་འཕེལ་དུ་སོང་ཡོད།¹

ཐོག་མའི་བྱུང་རིམ་དང་རྒྱ་གར་གྱི་གཞི་འཛིན་ས།

དབུ་མ་ཐལ་རང་གི་དབྱེ་བ་འདི་ནི་བོད་ཀྱི་གྲུབ་མཐའི་རྣམ་གཞག་ནང་གལ་ཆེ་ཡང་། འདིའི་རྩ་བ་ནི་དུས་རབས་ ༦ པའི་སློབ་དཔོན་སངས་རྒྱས་བསྐྱངས་ཀྱིས་ "ཐལ་འགྱུར་" གྱི་རིགས་པ་བེད་སྤྱོད་བཏང་བ་དང་། དེ་ལ་སློབ་དཔོན་ལེགས་ལྡན་འབྱེད་ཀྱིས་ "རང་རྒྱུད་ཀྱི་སྦྱོར་བ་" དགོས་པར་བཤད་པ་ལས་བྱུང་།¹ ཕྱིས་སུ་དུས་རབས་ ༧ པའི་ནང་སློབ་དཔོན་ཟླ་བ་གྲགས་པས་སངས་རྒྱས་བསྐྱངས་ཀྱི་བཞེད་པ་སྲུང་སྐྱོབ་མཛད་དེ་རང་རྒྱུད་པའི་ལུགས་ལ་དགག་པ་དྲག་པོ་མཛད་ཡོད།¹

རིགས་ལམ་གྱི་ཁྱད་ཆོས།	དབུ་མ་རང་རྒྱུད་པ། (ལེགས་ལྡན་འབྱེད)	དབུ་མ་ཐལ་འགྱུར་བ། (ཟླ་བ་གྲགས་པ)
རིགས་པའི་ལག་ཆ་གཙོ་བོ།	རང་རྒྱུད་ཀྱི་སྦྱོར་བ། (Autonomous Syllogism)	ཐལ་འགྱུར། (Prasaṅga/Consequence)
རྟགས་ཀྱི་ཆོས་ཅན།	མཐུན་སྣང་དུ་གྲུབ་པའི་ཆོས་ཅན་དགོས།	མཐུན་སྣང་གི་ཆོས་ཅན་མི་བཞེད།
ཐ་སྙད་ཀྱི་འདོད་ཚུལ།	རང་གི་མཚན་ཉིད་ཀྱིས་གྲུབ་པ་ཁས་ལེན།	རང་གི་མཚན་ཉིད་ཀྱིས་གྲུབ་པ་ཐ་སྙད་དུ་ཡང་མི་བཞེད།
དམིགས་ཡུལ་མཐར་ཐུག	སྟོང་ཉིད་དམ་བཅའ་བ་ཞིག་ཏུ་འཇོག	ཕྱིའི་འཁྲུལ་པ་དགག་ནས་སྤྲོས་བྲལ་མངོན་དུ་བྱེད།

དབུ་མ་རང་རྒྱུད་པའི་ལྟ་གྲུབ་ཀྱི་རྣམ་གཞག

རང་རྒྱུད་པའི་མཚན་ཉིད་གཙོ་བོ་ནི་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་གནས་ལུགས་ལ་དཔྱད་སྐབས། ཐ་སྙད་ཀུན་རྫོབ་ཏུ་ཆོས་རྣམས་ "རང་གི་མཚན་ཉིད་ཀྱིས་གྲུབ་པ་" (svalakṣaṇa) ཞིག་ཁས་ལེན་གྱི་ཡོད།⁴

མཐུན་སྣང་གི་ཆོས་ཅན། ལེགས་ལྡན་འབྱེད་ཀྱིས་བརྗོད་པ་ལྟར་ན། རྩོད་པ་བྱེད་སྐབས་ཕྱོགས་སྔ་ཕྱི་གཉིས་ཀའི་བློ་ལ་འཆར་བའི་གཞི་མཐུན་པ་ཞིག་དགོས་ལ། དེ་ནི་རང་གི་མཚན་ཉིད་ཀྱིས་གྲུབ་པའི་ཐ་སྙད་ཀྱི་དངོས་པོ་ཞིག་ལ་བརྟེན་དགོས། དེ་མེད་ན་སྐད་ཆ་དང་རིགས་པ་རྣམས་གཞི་མེད་དུ་འགྱུར་བར་འདོད།⁵
ཐ་སྙད་དུ་ཡོད་ཚུལ། རང་རྒྱུད་པས་ཆོས་རྣམས་དོན་དམ་པར་གྲུབ་པ་འགོག་ཀྱང་། ཐ་སྙད་དུ་བློས་བཏགས་པ་ཙམ་མ་ཡིན་པར། ཡུལ་རང་ངོས་ནས་ཀྱང་གྲུབ་པ་ཞིག་དགོས་པར་འདོད།⁴

དབུ་མ་ཐལ་འགྱུར་བའི་ལྟ་གྲུབ་ཀྱི་རྣམ་གཞག

ཐལ་འགྱུར་བས་རང་གི་མཚན་ཉིད་ཀྱིས་གྲུབ་པ་ཐ་སྙད་དུ་ཡང་མི་བཞེད་ཅིང་། ཆོས་ཐམས་ཅད་ "མིང་རྐྱང་བཏགས་ཡོད་ཙམ་" (prajñapti-mātra) དུ་འདོད།¹

མཐུན་སྣང་གི་ཆོས་ཅན་དགག་པ། ཟླ་བ་གྲགས་པས་བརྗོད་པ་ལྟར་ན། དངོས་སྨྲ་བ་དང་དབུ་མ་པ་གཉིས་ཀྱིས་དངོས་པོ་ཞིག་ལ་ལྟ་སྐབས། དངོས་སྨྲ་བས་རང་བཞིན་ཡོད་པར་མཐོང་བ་དང་། དབུ་མ་པས་རང་བཞིན་མེད་པར་མཐོང་བས། གཉིས་ཀའི་བློ་ལ་འཆར་བའི་མཐུན་སྣང་གི་ཆོས་ཅན་ཞིག་ཡོད་མི་སྲིད། དེར་བརྟེན་ཕ་རོལ་པོའི་ཁས་བླངས་པ་ལ་བརྟེན་ནས་ཐལ་འགྱུར་འཕེན་པ་ཙམ་ལས་རང་རྒྱུད་ཀྱི་སྦྱོར་བ་མི་རིགས་པར་འདོད།¹
མེད་དགག་གི་རྣམ་གཞག ཐལ་འགྱུར་བས་སྟོང་པ་ཉིད་ནི་ "མེད་དགག་" (Non-affirming negation) ཅིག་ཏུ་འདོད་དེ། རང་བཞིན་གྱིས་གྲུབ་པ་བཀག་ཤུལ་དུ་ཆོས་གཞན་གང་ཡང་མི་འཕེན་པ་དེ་ཡིན།⁶

དགེ་ལུགས་པའི་བཞེད་ཚུལ་དང་དཀའ་གནད་བརྒྱད་ཀྱི་རྣམ་གཞག

རྗེ་ཙོང་ཁ་པས་ཐལ་འགྱུར་བའི་ལྟ་བ་གཏན་ལ་འབེབས་སྐབས། རང་རྒྱུད་པ་དང་ཐལ་འགྱུར་བའི་ཁྱད་པར་གཙོ་བོ་རྣམས་ "དཀའ་གནད་བརྒྱད་" ཀྱི་སྒོ་ནས་གསལ་བར་མཛད།¹⁰

ཀུན་གཞི་རྣམ་ཤེས་ཁས་མི་ལེན་པ། རང་རྒྱུད་པ་ཁ་ཅིག་གིས་ཀུན་གཞི་བཞེད་ཀྱང་ཐལ་འགྱུར་བས་ཐ་སྙད་དུ་ཡང་མི་བཞེད། ལས་འབྲས་ཀྱི་རྟེན་ནི་ "ཞིག་པ་དངོས་པོ་" ལ་འདོད།¹⁰
རང་རིག་ཁས་མི་ལེན་པ། ཤེས་པས་རང་ཉིད་རིག་པའི་རང་རིག་དེ་ཐ་སྙད་དུ་ཡང་མི་བཞེད།¹⁰
ཕྱི་དོན་ཁས་ལེན་པ། སེམས་ཙམ་པའི་ལྟ་བ་ལྟར་མ་ཡིན་པར། སེམས་དང་ཕྱི་དོན་གཉིས་ཀ་ཐ་སྙད་དུ་གྲུབ་མཉམ་དུ་བཞེད།¹⁰
རང་རྒྱུད་ཀྱི་རྟགས་ཁས་མི་ལེན་པ། སྔར་བཤད་པ་ལྟར་རང་རྒྱུད་ཀྱི་སྦྱོར་བ་འགོག་ཅིང་ཐལ་འགྱུར་བེད་སྤྱོད་བྱེད།¹¹
ཉན་རང་འཕགས་པས་ཆོས་ཀྱི་བདག་མེད་རྟོགས་པ། ཉན་ཐོས་དང་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱིས་ཀྱང་ཐར་པ་ཐོབ་པ་ལ་ཆོས་ཀྱི་བདག་མེད་རྟོགས་དགོས་པར་འདོད།¹⁰
ཆོས་ཀྱི་བདག་འཛིན་ཉོན་སྒྲིབ་ཏུ་འདོད་པ། དགེ་ལུགས་པའི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་བཞེད་པ་ནི་ཆོས་ཀྱི་བདག་འཛིན་དེ་ཉོན་སྒྲིབ་ཡིན་པར་བཞེད་པ་དེ་ཡིན།¹⁰
ཞིག་པ་དངོས་པོར་འདོད་པ། དངོས་པོ་ཞིག་འགགས་པའི་ "ཞིག་པ་" དེ་རྟེན་འབྱུང་གི་བྱེད་ལས་ཅན་གྱི་དངོས་པོ་ཞིག་ཏུ་བཞེད།¹⁰
སངས་རྒྱས་ཀྱིས་ཀུན་རྫོབ་མཁྱེན་ཚུལ། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ས་ན་གཉིས་སྣང་ཡོད་ཀྱང་དེས་མ་བསྒྲིབས་པར་ཇི་སྙེད་པ་མཁྱེན་པར་འདོད།¹⁰

ས་སྐྱ་པའི་བཞེད་པ་དང་ཀུན་མཁྱེན་གོ་རམས་པའི་དགག་བཞག

ས་སྐྱ་པའི་མཁས་པ་ཆེན་པོ་ཀུན་མཁྱེན་གོ་རམས་པ་བསོད་ནམས་སེང་གེས་རྗེ་ཙོང་ཁ་པའི་བཞེད་པ་ལ་དགག་པ་དྲག་པོ་མཛད་ཡོད།¹⁷

སྤྲོས་བྲལ་དབུ་མ། གོ་རམས་པས་དོན་དམ་བདེན་པ་ནི་ཡོད་མེད་ཡིན་མིན་གྱི་མཐའ་བཞི་དང་བྲལ་བའི་ "སྤྲོས་བྲལ་" ཞིག་ལ་འདོད། རྗེ་ཙོང་ཁ་པས་ "རང་བཞིན་གྱིས་གྲུབ་པ་" ཙམ་བཀག་ནས་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་སྣང་བ་འཇོག་པ་དེ་དབུ་མ་རང་རྒྱུད་པའི་ལྟ་བ་ལྟ་བུ་ཞིག་ཏུ་འགྱུར་བར་དགོངས་ནས། "རང་རྒྱུད་པ་གཟུགས་བརྙན་པ་" ཞེས་སྐྱོན་བཏང་།¹⁷
ཀུན་རྫོབ་བདེན་པ་ནི་འཁྲུལ་སྣང་ཙམ། ས་སྐྱ་པའི་ལུགས་ལ་ཀུན་རྫོབ་བདེན་པ་ནི་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་བརྫུན་པ་དང་འཁྲུལ་པ་ཡིན་པས། དཔྱད་བཟོད་དུ་གྲུབ་པ་ཞིག་གཏན་ནས་མེད་པར་འདོད། དེ་ལ་རྗེ་ཙོང་ཁ་པས་ "ཐ་སྙད་ཚད་གྲུབ་" བཞེད་པ་དེ་ལ་སྐྱོན་དུ་གཟིགས།¹⁷
དགག་བྱའི་གནད་ལ་དཔྱད་པ། གོ་རམས་པས་རྗེ་ཙོང་ཁ་པས་དགག་བྱ་ལ་ "རང་བཞིན་གྱིས་གྲུབ་པ་" ཞེས་པའི་ཁྱད་པར་སྦྱར་བ་དེ་ལ་ "རི་བོང་གི་རྭ་" ལྟ་བུའི་དགག་བྱ་བཟོས་པར་འདོད། དོན་དངོས་སུ་སྣང་བ་འདི་ཉིད་དགག་བྱར་འཇོག་དགོས་པར་བཤད།⁶

ཚད་མའི་རྣམ་གཞག་ལ་དཔྱད་པ་དང་སྟག་ཚང་ལོ་ཙཱ་བའི་འགལ་བ་བཅོ་བརྒྱད།

ས་སྐྱ་པའི་མཁས་པ་སྟག་ཚང་ལོ་ཙཱ་བ་ཤེས་རབ་རིན་ཆེན་གྱིས་རྗེ་ཙོང་ཁ་པའི་དབུ་མའི་ལྟ་བ་ལ་ "འགལ་བའི་ཁུར་ཆེན་བཅོ་བརྒྱད་" བགྲངས་ཡོད།²¹

དབུ་མ་དང་ཚད་མའི་འབྲེལ་བ། རྗེ་ཙོང་ཁ་པས་དཔལ་ལྡན་ཆོས་གྲགས་ཀྱི་ཚད་མའི་རྣམ་གཞག་དེ་དབུ་མའི་ལུགས་ལ་སྦྱར་ནས་ཐ་སྙད་ཀྱི་རྣམ་གཞག་ལེགས་པར་བཞག་ཀྱང་། སྟག་ཚང་ལོ་ཙཱ་བས་དེ་ནི་འགལ་བ་ཞིག་ཏུ་མཐོང་། ཁོང་གིས་བརྗོད་པ་ལྟར་ན། དབུ་མ་པས་ཆོས་ཐམས་ཅད་བརྫུན་པར་བཟུང་བཞིན་དུ། ཡང་ཚད་མས་གྲུབ་པར་འདོད་པ་དེ་འགལ་བ་ཡིན་པར་བཤད།⁴
དཔྱད་པ་གསུམ། སྟག་ཚང་ལོ་ཙཱ་བས་མ་བརྟགས་མ་དཔྱད་པའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་སྣང་བ་དང་། དབུ་མའི་རིགས་པས་ཅུང་ཟད་དཔྱད་པ། དེ་ནས་རྣམ་པར་དཔྱད་པ་བཅས་ཀྱི་རིམ་པ་མི་འདྲ་བ་གསུམ་བཏོན་ནས་རྗེ་ཙོང་ཁ་པས་དེ་དག་འཆོལ་བར་མཛད་པར་སྐྱོན་བཏང་།²³

ཐར་ལམ་གྱི་གནད་དང་སྒོམ་རིམ།

ལྟ་བའི་འདོད་ཚུལ་མི་འདྲ་བ་འདི་དག་གིས་ཉམས་ལེན་གྱི་གནད་ལའང་འགྱུར་བ་གཏོང་གི་ཡོད།

དགེ་ལུགས་པའི་ལུགས་ལ། རིགས་པས་དགག་བྱ་ལེགས་པར་བཀག་ནས་སྟོང་ཉིད་ལ་བསམ་བྱུང་གི་གོ་བ་ཆགས་པ་དེ་སྒོམ་བྱུང་གི་ཉམས་ལེན་གྱི་རྨང་གཞི་ཡིན། དེ་བས་དཔྱད་སྒོམ་ (Analytical Meditation) ལ་གལ་ཆེན་དུ་འཛིན།⁷
ས་སྐྱ་པའི་ལུགས་ལ། རིགས་པ་ནི་ཐོག་མའི་ལག་ཆ་ཙམ་ཡིན་ལ། མཐར་ཐུག་གི་དམིགས་ཡུལ་ནི་བློ་འདས་སྤྲོས་བྲལ་གྱི་གནས་ལུགས་མངོན་དུ་བྱེད་པ་དེ་ཡིན། དེ་བས་འཇོག་སྒོམ་དང་སྤྲོས་བྲལ་གྱི་ཉམས་ལེན་ལ་གཙོ་བོར་འཛིན།¹⁷

མཇུག་བསྡུའི་གཏམ།

དབུ་མ་ཐལ་རང་གི་དབྱེ་བ་དང་དེའི་ཐད་ཀྱི་དགེ་ས་གཉིས་ཀྱི་བཞེད་པ་འདི་ནི་བོད་ཀྱི་ཤེས་རིག་གི་རྩེར་སོན་པའི་དཔྱད་པ་ཞིག་ཡིན། རྗེ་ཙོང་ཁ་པས་ལྟ་བ་དང་སྤྱོད་པ་གཉིས་ཟུང་འབྲེལ་གྱི་སྒོ་ནས་ཐ་སྙད་ཀྱི་རྣམ་གཞག་ལེགས་པར་བཞག་ཡོད་ལ། ས་སྐྱ་པའི་མཁས་པ་དག་གིས་དེ་ལ་དགག་པ་མཛད་པ་ལས་གནས་ལུགས་སྤྲོས་བྲལ་གྱི་ཆ་དེ་དྲན་གསོ་བཏང་ཡོད།³ གྲུབ་མཐའ་སོ་སོའི་བརྡ་ཆད་དང་རིགས་ལམ་མི་འདྲ་བ་ཡོད་ཀྱང་། དོན་དངོས་སུ་འགྲོ་བ་ཀུན་བདག་འཛིན་གྱི་མ་རིག་པ་ལས་གྲོལ་བར་བྱེད་པའི་ཐབས་ལམ་མི་འདྲ་བ་ཙམ་དུ་ཟད།²⁵