གནས་མཆོག་རྡོ་རྗེ་གདན་

རྡོ་རྗེ་གདན་བྱང་ཆུབ་མཆོད་རྟེན་ཆེན་མོ་ (Mahabodhi Temple) ནི་རྒྱ་གར་གྱི་བི་ཧཱར་མངའ་སྡེའི་གྷ་ཡཱ་ (Gaya) རྫོང་ཁོངས་ཀྱི་རྡོ་རྗེ་གདན་དུ་ཆགས་པའི་ནང་པ་སངས་རྒྱས་པའི་གནས་མཆོག་ཅིག་ཡིན། {https://en.wikipedia.org/wiki/Bodh_Gaya} གནས་འདི་ནི་སྟོན་པ་ཤཱཀྱ་ཐུབ་པ་མཆོག་གིས་བྱང་ཆུབ་ལྗོན་ཤིང་གི་དྲུང་དུ་མངོན་པར་རྫོགས་པར་སངས་རྒྱས་པའི་གནས་ཁྱད་པར་ཅན་དེ་ཡིན་པས་ནང་པ་ཡོངས་ཀྱི་གནས་ཆེན་བཞིའི་ནང་ནས་གལ་ཆེ་ཤོས་སུ་བརྩི་བ་ཡིན། ཕྱི་ལོ་ ༢༠༠༢ ལོར་ཡུནེས་ཀོ་ (UNESCO) འཛམ་གླིང་ཤུལ་བཞག་གནས་སུ་བདམས་ཡོད། {https://whc.unesco.org/en/list/1056/}

བྱུང་རབས་དང་ལོ་རྒྱུས།

བྱང་ཆུབ་མཆོད་རྟེན་ཆེན་མོའི་ལོ་རྒྱུས་ནི་རྒྱ་གར་དུ་ནང་པ་སངས་རྒྱས་པའི་བསྟན་པ་དར་ནུབ་ཀྱི་འཕེལ་རིམ་དང་འབྲེལ་བ་དམ་ཟབ་ཡོད།

ཐོག་མའི་བཞེངས་སྐྲུན།

ཕྱི་ལོ་སྔོན་གྱི་དུས་རབས་ ༣ པའི་ནང་ཆོས་རྒྱལ་མྱ་ངན་མེད་ (Emperor Ashoka) ཀྱིས་རྡོ་རྗེ་གདན་དུ་གནས་སྐོར་ལ་ཕེབས་ཤིང་། སངས་རྒྱས་ཀྱིས་བྱང་ཆུབ་བརྙེས་པའི་ས་གནས་དེར་ཐོག་མའི་ལྷ་ཁང་དང་རྡོ་རྗེ་གདན་གྱི་བཞུགས་ཁྲི་ (Vajrasana) བཞེངས། འོན་ཀྱང་ད་ལྟའི་མཐོང་ཆོས་སུ་ཡོད་པའི་ས་ཕག་གི་མཆོད་རྟེན་ཆེན་མོ་འདི་ནི་ཕྱིས་སུ་དུས་རབས་ ༥ ནས་ ༦ པའི་ནང་གུཔྟའི་རྒྱལ་རྒྱུད་ (Gupta Empire) ཀྱི་སྐབས་སུ་བཞེངས་པ་ཞིག་ཡིན་པར་བཞེད་དོ། ། {https://whc.unesco.org/en/list/1056/}

ཉམས་གསོ་དང་སླར་གསོ།

དུས་རབས་ ༡༣ པའི་རྗེས་སུ་རྒྱ་གར་དུ་ནང་པའི་བསྟན་པ་ཉམས་དམས་སུ་སོང་བ་དང་ལྷན་དུ་མཆོད་རྟེན་འདི་ཡང་ཉམས་ཆག་ཏུ་གྱུར། {https://www.peepultree.world/livehistoryindia/story/monuments/bodh-gaya-keeping-the-faith} ཕྱི་ལོ་ ༡༨༨༠ ཡི་ལོ་རབས་ནང་དབྱིན་ཇིའི་གནའ་རྫས་རྟོག་ཞིབ་པ་ཨེ་ལེག་ཛེན་ཌར་ ཁོ་ནིང་ཧམ་ (Alexander Cunningham) དང་ཇོ་སེབ་ བྷེག་ལར་ (Joseph Beglar) གཉིས་ཀྱིས་གནའ་བོའི་མཆོད་རྟེན་གྱི་དཔེ་གཞི་ཞིག་རྙེད་པ་ལ་བརྟེན་ནས་ད་ལྟའི་མཆོད་རྟེན་འདི་ཉམས་གསོ་གཞི་རྒྱ་ཆེན་པོ་མཛད། {https://www.lotuslibrary.com/wp-content/uploads/2023/08/1400-man-who-saved-the-bodhgaya.pdf}

བྱང་ཆུབ་པའི་རྗེས་ཀྱི་གནས་ཆེན་བདུན།

སངས་རྒྱས་ཀྱིས་བྱང་ཆུབ་བརྙེས་པའི་རྗེས་སུ་བདུན་ཕྲག་བདུན་གྱི་རིང་གནས་མི་འདྲ་བ་བདུན་དུ་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་བཞུགས། {https://en.wikipedia.org/wiki/Mahabodhi_Temple}

བྱང་ཆུབ་ལྗོན་ཤིང་དང་རྡོ་རྗེ་གདན། (Bodhi Tree and Vajrasana) བདུན་ཕྲག་དང་པོར་ལྗོན་ཤིང་གི་དྲུང་དུ་བཞུགས། མིག་མི་འཛུམས་པའི་མཆོད་རྟེན། (Animeshlocha Stupa) བདུན་ཕྲག་གཉིས་པར་བྱང་ཆུབ་ལྗོན་ཤིང་ལ་སྤྱན་མི་འཛུམས་པར་གཟིགས་ནས་བཞུགས།

{https://rgyan.com/en/temples/mahabodhi-temple}

རིན་ཆེན་བགྲོད་ལམ། (Ratnachakrama) བདུན་ཕྲག་གསུམ་པར་ཕར་ཚུར་ཞབས་ཐང་ལ་ཕེབས་པའི་གནས། འདིར་པད་མའི་རྡོ་བརྐོས་ཡོད།

{https://tourism.gov.in/sites/default/files/Brochure/Mahabodhi%20Brochure_02%20.pdf}

རིན་ཆེན་ཁང་པ། (Ratanaghara) བདུན་ཕྲག་བཞི་པར་ཆོས་ཉིད་ལ་བསམ་གཏན་མཛད་པའི་གནས། ཨ་ཛ་པཱ་ལའི་ནྱགྲོ་དྷའི་ལྗོན་ཤིང་། (Ajapala Nigrodha Tree) བདུན་ཕྲག་ལྔ་པར་ལྗོན་ཤིང་འདིའི་འོག་ཏུ་བཞུགས།

{https://rgyan.com/en/temples/mahabodhi-temple}

མུ་ཙ་ལིནྡའི་མཚེའུ། (Muchalinda Sarovar) བདུན་ཕྲག་དྲུག་པར་ཀླུ་རྒྱལ་མུ་ཙ་ལིནྡས་སངས་རྒྱས་ལ་ཆར་སྐྱོབ་བྱས་པའི་གནས།

{https://www.renown-travel.com/burma/bagan/mahabodhi-temple.html}

ར་ཛཱ་ཡ་ཏ་ནའི་ལྗོན་ཤིང་། (Rajayatna Tree) བདུན་ཕྲག་བདུན་པར་ལྗོན་ཤིང་འདིའི་འོག་ཏུ་བཞུགས།

བདག་གཉེར་དང་ཁྲིམས་ཡིག

ཕྱི་ལོ་ ༡༩༤༩ ལོར་བི་ཧཱར་གཞུང་གིས་རྡོ་རྗེ་གདན་ལྷ་ཁང་བདག་གཉེར་གྱི་ཁྲིམས་ཡིག་ (Bodh Gaya Temple Act, 1949) གཏན་ལ་ཕབ་སྟེ་བདག་གཉེར་ཚོགས་ཆུང་ (BTMC) བཙུགས། {https://mahabodhimahavihara.org/btmc.aspx, https://www.ijcrt.org/papers/IJCRT2503187.pdf} ཚོགས་ཆུང་འདིའི་ནང་ནང་པ་བཞི་དང་ཧིན་དུ་བཞི་བཅས་ཚོགས་མི་བརྒྱད་ཡོད་དགོས་པའི་ཁྲིམས་ཡོད། ཕྱི་ལོ་ ༢༠༡༣ ལོར་ཚོགས་གཙོ་ཧིན་དུ་ཡིན་དགོས་པའི་ཆ་རྐྱེན་དེ་མེད་པར་བཟོས་ཡོད། {https://www.ijcrt.org/papers/IJCRT2503187.pdf}

རྒྱལ་སྤྱིའི་དགོན་སྡེ་དང་སྐུ་བརྙན་ཆེན་མོ།

རྡོ་རྗེ་གདན་དུ་བོད་དང་། ཐཱ་ཡི་ལེན། ཉི་ཧོང་། ཝི་ཏི་ནམ། འབྲུག་སོགས་ནང་པའི་རྒྱལ་ཁབ་ཁག་གི་དགོན་སྡེ་མང་པོ་ཡོད། {https://tripcosmos.co/buddhist-monasteries-in-bodhgaya/} ལྷག་པར་དུ་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༨༩ ལོར་བཞེངས་པའི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྐུ་བརྙན་ཆེན་མོ་ (Great Buddha Statue) ནི་མཐོ་ཚད་ལ་ཕིཊ་ ༨༠ ཡོད་ཅིང་། འདི་ནི་ཉི་ཧོང་གི་དའི་ཇོ་ཀྱོ་ (Daijokyo) ཚོགས་པས་བཞེངས་པ་ཞིག་ཡིན། {https://saffronsight.com/great-buddha-statue/}

ཕྱི་ཕྱོགས་ཀྱི་དྲ་ཐག

རྡོ་རྗེ་གདན་ལྷ་ཁང་བདག་གཉེར་ཚོགས་ཆུང་གི་དྲ་ཚིག

ཡུནེས་ཀོ་འཛམ་གླིང་ཤུལ་བཞག་གནས་ཀྱི་ངོ་སྤྲོད།