ཁྱད་འཕགས་

ཁྱད་འཕགས་ཞེས་པ་ནི་སྤྱིར་གཞན་ལས་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པའམ་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པའི་དོན་ཡིན་ལ། ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པར་སྤྱོད་འཇུག་གི་རྣམ་བཤད་ཁག་ཏུ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་དང་སེམས་ཅན་ལ་ཕན་པར་བསམ་པའི་བསོད་ནམས་ནི་སངས་རྒྱས་ལ་མཆོད་པ་འབུལ་བ་སོགས་ལས་ཀྱད་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པའི་ཚུལ་དུ་བཤད་པ་ཡིན་ནོ། །

སྒྲ་བཤད།

ཁྱད་འཕགས་ཞེས་པའི་ཁྱད་ནི་ཁྱད་པར་སྟེ་གཞན་དང་མི་འདྲ་བ་དང་། འཕགས་པའམ་དམིགས་བསལ་གྱི་ཁྱད་ཆོས་ཀྱིས་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པས་ན་ཁྱད་འཕགས་ཤེས་བྱའོ། །

མཚན་ཉིད།

སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དོན་དུ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་སམ་བྱམས་སྙིང་རྗེའི་སེམས་སྐྱེད་པས་སངས་རྒྱས་ལ་མཆོད་པ་འབུལ་བ་སོགས་ལས་བསོད་ནམས་ཆེས་ལྷག་པར་སྐྱེ་བ་ཞིག་ཡིན་ནོ། །

བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་ཀྱི་ཁྱད་འཕགས་པ།

སེམས་བསྐྱེད་ཀྱི་ཁྱད་འཕགས་པ། སྤྱོད་འཇུག་གི་འགྲེལ་བཤད་ཁག་ཏུ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་བསྐྱེད་པའི་བསོད་ནམས་ཀྱི་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པའི་ཚུལ་འགྲེལ་བ་ལ། "སེམས་ཅན་མ་ལུས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སྡུག་བསྔལ་མཐའ་དག་བསལ་ནས་འཇིག་རྟེན་དང་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་བདེ་བ་ཐམས་ཅད་སྒྲུབ་པའི་དོན་དུ་སྦྱོར་བའི་སྒོ་ནས་བརྩོན་པའི་འཇུག་པ་སེམས་བསྐྱེད་ལ་བསོད་ནམས་ཁྱད་འཕགས་འབྱུང་བ་སྨོས་ཅི་དགོས་ཞེས་པ་སྟེ།" ཞེས་གསུངས་སོ། །འདི་ནི་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སྡུག་བསྔལ་ཀུན་སེལ་ཞིང་ཡོང་སྲིད་པའི་བདེ་བ་ཐམས་ཅད་སྒྲུབ་པའི་དམིགས་ཡུལ་དང་ལྡན་པའི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་བསྐྱེད་པ་ལ་བསོད་ནམས་ཀྱི་ཚད་ཇི་ལྟ་བུ་ཞིག་འབྱུང་བའི་སྐོར་བཤད་པ་ཡིན། སེམས་བསྐྱེད་ཀྱིས་སེམས་ཅན་ཚང་མའི་དོན་ལ་སྒྲུབ་པ་དངོས་སུ་སྦྱོར་བའི་སྒོ་ནས་བརྩོན་པར་བྱེད་པས་དེའི་བསོད་ནམས་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་ཡིན་པར་གསལ་བཤད་ཡོད་པ་ཡིན་ནོ། །སེམས་ཅན་ལ་ཕན་པར་བསམ་པའི་ཁྱད་འཕགས་པ། དེ་ཡང་སེམས་ཅན་ལ་ཕན་པར་བསམ་པ་ཙམ་གྱིས་ཀྱང་སངས་རྒྱས་ལ་མཆོད་པ་ཕུལ་བ་ལས་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པར་བཤད་དེ། "སེམས་ཅན་ལ་ཕན་པར་བསམ་པ་ཙམ་གྱིས་ཀྱང་སངས་རྒྱས་མཆོད་པ་ལས་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པར་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་རྒྱལ་པོ་ལས། བྱེ་བ་ཁྲག་ཁྲིག་གཏམས་པའི་ཞིང་དག་ན། །མཆོད་པ་རྣམ་མང་དཔག་མེད་ཅི་ཡོད་པ། །སྐྱེས་མཆོག་རྣམས་ལ་ཉིན་རེར་རྟག་མཆོད་པས། །བྱམས་པའི་སེམས་ལ་གྲངས་དང་ཆར་མི་ཕོད། །ཅེས་གསུངས་ན། སེམས་ཅན་མ་ལུས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་བདེ་བ་སྒྲུབ་པའི་དོན་ལ་བརྩོན་པ་དེ་བས་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་སྨོས་ཅི་དགོས།" ཞེས་སོ། ། འདིར་སེམས་ཅན་ལ་ཕན་པར་བསམ་པ་ཞེས་པ་ནི་སེམས་ཅན་མ་ལུས་པ་ཐམས་ཅད་ལ་འདོད་པ་དང་བདེ་བ་ཐམས་ཅད་དང་ལྡན་དུ་འདོད་པའི་བྱམས་པའི་སེམས་ལ་གོ་དགོས། ཏིང་ངེ་འཛིན་རྒྱལ་པོའི་མདོ་ལས་དཔེ་སྟོན་གྱི་ཚུལ་དུ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཞིང་དཔག་ཏུ་མེད་པ་ཁྲག་ཁྲིག་ཏུ་ཡོད་པ་དེ་དག་གི་ནང་དུ་ཡོད་པའི་མཆོད་རྫས་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་སངས་རྒྱས་རྣམས་ལ་ཉིན་རེར་མཆོད་པ་ཕུལ་བའི་བསོད་ནམས་ལས་ཀྱང་སེམས་ཅན་ལ་བྱམས་པའི་སེམས་སྐྱེད་པ་དེ་ཞིབ་མོ་ཞིག་གིས་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པར་གསུངས་ཡོད་པ་ཡིན་ནོ། །

བྱམས་པའི་སེམས་ཀྱི་ཁྱད་འཕགས་པ།

བྱམས་པ་དང་མཆོད་པའི་ཆ་འདྲ། བྱམས་པའི་སེམས་ཀྱི་ཁྱད་འཕགས་པའི་ཚུལ་བཤད་པ་ལ། "བྱམས་པའི་སེམས་ཀྱིས་སེམས་ཅན་ལ་བདེ་བ་དང་ལྡན་འདོད་ཀྱི་ཕན་པར་བསམ་པ་ཙམ་གྱིས་ཀྱང་རིན་པོ་ཆེ་སྣ་བདུན་ལ་སོགས་པས་སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་རྣམས་ལ་མཆོད་པ་བྱས་པ་ལས་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པར་འགྱུར་ན། ནམ་མཁའ་དང་མཉམ་པའི་སེམས་ཅན་མ་ལུས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་བདེ་དོན་སྟེ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་གོ་འཕང་འཐོབ་པའི་ཆེད་དུ་སྦྱིན་སོགས་ཕྱིན་དྲུག་ལ་དངོས་སུ་སྦྱོར་བས་བརྩོན་པ་ནི་སངས་རྒྱས་མཆོད་ལས་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་སྨོས་ཅི་དགོས་སོ། །"ཞེས་གསུངས་སོ། །འདིར་གཙོ་བོ་བྱམས་པའི་སེམས་དང་སྒྲུབ་པ་ལ་སྦྱོར་བའི་བར་གྱི་ཁྱད་པར་གསལ་བཤད་ཡོད། བྱམས་པའི་སེམས་དེ་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་བདེ་བ་དང་ལྡན་དུ་འདོད་པའི་བསམ་པ་ཡིན་ལ། འདི་འདྲའི་སེམས་ཙམ་ཞིག་སྐྱེད་པས་ཀྱང་རིན་ཆེན་སྣ་བདུན་གྱི་མཆོད་རྫས་ཀྱིས་སངས་རྒྱས་ལ་མཆོད་པ་ཕུལ་བ་ལས་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པར་འགྱུར་བར་གསུངས། དེ་ལྟ་ན་ནམ་མཁའ་ལྟར་དམིགས་མེད་ཀྱི་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་གོ་འཕང་འཐོབ་པའི་དོན་དུ་སྦྱིན་པ་ནས་བཟུང་ཕར་ཕྱིན་དྲུག་ལ་དངོས་སུ་སྦྱོར་ཞིང་བརྩོན་པ་ལ་བསོད་ནམས་ཇི་ལྟ་བུ་ཞིག་འབྱུང་བ་ནི་རེ་བ་ལྟ་མི་དགོས་པར་ཆེ་བ་ཞིག་ཡིན་པར་ཁ་གསལ་དུ་གསུངས་ཡོད་པ་ཡིན་ནོ། །

སྒྲུབ་པ་ལ་སྦྱོར་བའི་ཁྱད་འཕགས་པ།

སྒྲུབ་པའི་བརྩོན་པའི་ཁྱད་འཕགས་པ། འགྲོ་བ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དོན་དུ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་གོ་འཕང་འཐོབ་པའི་ཆེད་དུ་སྒྲུབ་པ་ལ་སྦྱོར་བའི་བརྩོན་པའི་ཁྱད་འཕགས་པ་བཤད་པ་ལ། "འགྲོ་བ་ཐམས་ཅད་བསྐྱབ་པའི་ཆེད་དུ་བདག་སངས་རྒྱས་སུ་གྱུར་ཅིག་སྙམ་པའི་ཕན་པར་བསམས་པ་ཙམ་གྱིས་ཀྱང་བྱེ་བ་ཁྲག་ཁྲིག་གི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཞིང་ན་མཆོད་པ་ཇི་སྙེད་ཡོད་པས་སངས་རྒྱས་མཆོད་པ་ལས་བསོད་ནམས་ཁྱད་པར་འཕགས་པར་ཏིང་ངེ་འཛིན་རྒྱལ་པོ་ལས་གསུངས་ན་སེམས་ཅན་མ་ལུས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་བླ་ན་མེད་པའི་བདེ་བ་སྒྲུབ་པའི་དོན་དུ་སྒྲུབ་པ་ཉམས་ལེན་གྱི་བརྩོན་པ་རྒྱ་ཆེན་པོ་འབད་པ་ལ་བསོད་ནམས་མཐའ་ཡས་པ་སྨོས་ཅི་དགོས་སོ། །"ཞེས་འདིར་ལྷག་པའི་བསམ་པ་དང་དངོས་སུ་སྒྲུབ་པ་ལ་སྦྱོར་བའི་དབྱེ་བ་གསལ་པོ་ཞིག་བཤད་ཡོད། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་བསྐྱབ་པའི་ཆེད་དུ་རང་ཉིད་སངས་རྒྱས་སུ་འགྱུར་བའི་སྨོན་འདུན་སྐྱེད་པ་ཙམ་གྱིས་ཀྱང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཞིང་མང་པོར་མཆོད་པ་ཕུལ་བ་ལས་ཀྱང་བསོད་ནམས་ཆེ་བར་གསུངས། དེ་ལྟ་ན་སེམས་ཅན་མ་ལུས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་མཆོག་གི་བདེ་བ་སྟེ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་གོ་འཕང་འཐོབ་པའི་དོན་དུ་སྒྲུབ་པ་དངོས་སུ་ཉམས་སུ་ལེན་པའི་བརྩོན་པ་ཆེན་པོ་འབད་པ་ལ་བསོད་ནམས་ཇི་ལྟ་བུ་ཞིག་འབྱུང་བ་ནི་བྲལ་དུ་མེད་པ་ཞིག་ཡིན་པར་ཁ་གསལ་དུ་བསྟན་ཡོད་པ་ཡིན་ནོ། །

ལྷག་པའི་བསམ་པའི་ཁྱད་འཕགས་པ།

སྨོན་པ་ཙམ་གྱི་ཁྱད་འཕགས་པ། ལྷག་པའི་བསམ་པས་སྨོན་པ་ཙམ་གྱི་ཁྱད་འཕགས་པ་བཤད་པ་ལ། "འགྲོ་བ་ཐམས་ཅད་བསྐྱབ་པའི་ཕྱིར་སངས་རྒྱས་སུ་གྱུར་ཅིག །ཅེས་ལྷག་པའི་བསམ་པས་སྨོན་ཅིང་འདོད་པ་འབའ་ཞིག་སྒྲུབ་པ་དང་བྲལ་བའི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་ལས་བསོད་ནམས་གང་ཞིག་འབྱུང་བ་སྟེ། སངས་རྒྱས་མཆོད་ལས་ཁྱད་པར་འཕགས། །ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏེ། དེ་ལྟར་བསོད་ནམས་ཀྱི་ཕུང་པོ་སྐྱེ་བའི་རྒྱུ་ཡིན་པར་ལུང་ལས་འབྱུང་བ་ཉིད་དོ། །"ཞེས་སོ། །འདིར་སྨོན་ལམ་ཙམ་གྱི་ཁྱད་འཕགས་པ་ཇི་ལྟར་ཡིན་པ་ཁ་གསལ་དུ་བཤད་ཡོད། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་བསྐྱབ་པའི་ཆེད་དུ་རང་ཉིད་སངས་རྒྱས་སུ་འགྱུར་བའི་སྨོན་འདུན་གྱང་ཕན་ཚུན་མ་རྩ་བ་ནས་སྐྱེད་པ་ཡིན་ལ། འདི་ལྟར་ལྷག་པའི་བསམ་པའི་སྒོ་ནས་སྨོན་ལམ་འདེབས་པ་ཙམ་ལས་ཀྱང་སངས་རྒྱས་ལ་མཆོད་པ་ཕུལ་བ་ལས་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པའི་བསོད་ནམས་འབྱུང་བར་གསུངས། འདི་ནི་དངོས་སུ་སྒྲུབ་པ་ལ་སྦྱོར་མ་བྱུང་ཡང་སེམས་ཁོ་ནའི་ནང་དུ་ཡོད་པའི་བསམ་སྦྱོར་ཡིན་ཡང་བསོད་ནམས་ཀྱི་ཚད་ཅི་ཞིག་འབྱུང་བའི་རྒྱུ་ཞིག་ཡིན་པར་ལུང་ནས་བསྟན་ཡོད་པ་ཡིན་ནོ། །

བསྡུས་དོན།

ཁྱད་འཕགས་ཞེས་པ་ནི་གཙོ་བོ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་དང་སེམས་ཅན་ལ་ཕན་པར་བསམ་པའི་བསོད་ནམས་ཀྱི་ཆེ་བའི་ཚད་མཚོན་བྱེད་པའི་ཚིག་ཏུ་བེད་སྤྱོད་ཡོད་པ་ཡིན་ནོ། །སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དོན་དུ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་གོ་འཕང་འཐོབ་པའི་ཆེད་དུ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་བསྐྱེད་པ་དང་། བྱམས་པའི་སེམས་སྐྱེད་པ། ཕན་པར་བསམ་པ་བཅས་ལ་བསོད་ནམས་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་ཞིག་ཡོད་པར་སྤྱོད་འཇུག་གི་འགྲེལ་པ་པོ་རྣམས་ཀྱིས་མདོ་སྔགས་གཞན་ནས་ལུང་དྲངས་ཏེ་བསྒྲུབས་ཡོད་པ་ཡིན་ནོ། །ཁྱད་པར་དུ་ཏིང་ངེ་འཛིན་རྒྱལ་པོ་དང་ཕྱག་རྒྱའི་མདོ་སོགས་ནས། སངས་རྒྱས་ལ་མཆོད་པ་ཕུལ་བ་ལས་བྱམས་པའི་སེམས་སྐྱེད་པ་དང་སེམས་ཅན་ལ་ཕན་པར་བསམ་པའི་བསོད་ནམས་ཀྱི་འབྲས་བུ་ཆེ་བར་གསུངས་པ་རྣམས་ཆེད་དུ་དྲངས་ཏེ་ཁྱད་འཕགས་པའི་ཚུལ་བསྟན་ཡོད་པ་ཡིན་ནོ། །གཙོ་བོ་ནི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་དང་བྱམས་སྙིང་རྗེའི་སེམས་ཀྱི་བསོད་ནམས་ནི་སྤྱིར་བྱང་བར་ཤེས་པའི་རིན་ཆེན་སྣ་བདུན་གྱིས་སངས་རྒྱས་ལ་མཆོད་པ་ཕུལ་བ་ལས་ཀྱང་ཆེ་བ་ཞིག་ཡིན་པར་གསུངས་ཡོད། འདི་ལྟར་སེམས་ཀྱི་འདུ་ཤེས་གཅིག་པུས་ཀྱང་རིན་ཆེན་གྱི་མཆོད་རྫས་བཀྲམ་པ་ལས་བསོད་ནམས་ཆེ་བར་འགྱུར་བའི་རྒྱུ་མཚན་ནི། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་བདེ་སྐྱིད་ཀྱི་རྒྱུར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་དང་། དམིགས་ཡུལ་ཅན་མེད་ཀྱི་རྒྱ་ཆེ་བས་ཡིན་པར་ཤེས་དགོས་སོ། །